Menu
Categories
Devid Harvi – Kapitalizmin böhranı
12.09.2013 MƏQALƏLƏR

jeff_mcneill-capitalism_isnt_working_at_g20

Təsəvvür edin ki, yalnızca bankirlər razı qalsınlar deyə bütün sənayeni boğmusunuz. Belə bir şeyi eşidən istənilən dərrakəli insan həmin andaca haqlı olaraq, hər-hansı anti-kapitalist bir quruma qoşulacaqdır. Çünki əks halda bu böhranlar və ən əsası, yalnızca bu böhranlar deyil, ondan törəyən bütün fəsadlar (misal üçün, varlıların öz kapitalını artırmaq imkanı) da təkrarlanacaqdır.

Gəlin bu yaxınlarda baş vermiş maliyyə böhranını, müxtəlif ekspertlərin bu məsələni izah etdiyi nöqteyi-nəzərdən təhlil edək. Alan Qrinspenin fikrinə görə, bütün baş verənlərin səbəbi insanın zəifliyidir. Onun fikrincə, bu, heç cür düzəlməyən “insan təbiətinin günahıdır”. Böhranın yaranma səbəbinin əslində insanın vəhşi instinktləri, onun hakimiyyət və hökmranlıq əldə etmək instinktləri olmasına əsaslanan bir sıra versiyalar vardır. Səhmdarlar səhvləri, acgözlük və s. kimi baş verənlər məhz bununla izah olunur. Qısası, bu cür versiyaların sayı çox idi. Uol-stritin gündəlik fəaliyyətinə nə qədər diqqətlə baxsaq, bu versiyalarda olan həqiqət payının böyük olduğu bir o qədər inandırıcı xarakter alır.

Daha bir fikir böhranın yaranma səbəbini institusional qeyri-effektivliklə bağlı olduğu yönündədir: bütün tənzimləyici təşkilatlar “yatdığı” zaman kölgədəki bank sistemi özünü qeyri-adi şəkildə aparmışdı. İqtisadi institutları islah etmək ehtiyacı vardır və yaxşı olardı ki, bu iş qlobal səviyyədə, misal üçün, Böyük iyirmilik ölkələri çərçivəsində həyata keçirilsin. Biz böhrana tamamılə fiaskoya uğruyan və islahatlara ehtiyacı olan institutların nöqteyi-nəzərindən baxdıq.

Üçüncü versiya iqtisadi nəzəriyyələrin həddindən artıq çox yer aldığına, hamının Hayek oxuyub, bazar effektivliyinə inandığı halda əslində bazarların qeyri-sabitliyi haqqında keynsian nəzəriyyələrinə qayıtmağın gərəkli olduğunu deyir. Böhranın yaranma səbəblərinə aid daha bir versiya onun mədəni köklərə sahib olması ilə bağlıdır. ABŞ-da bu versiya o qədər də geniş yayılmasa belə, misal üçün, Fransa və Almaniyada böhranı ingilislərin özünəməxsus xəstəliyi ilə bağlayan və öz ölkələrinə aiddiyatı olmadığını bildirən çoxlu insan tapa bilərsiniz. Eyni hadisə Brazilayada da baş vermişdir. Prezident Luna “son 25 il ərzində biz artıq 8 dəfə böhran yaşamışıq, İndisə, onların növbəsidir!” kimi fikirlər söyləmişdir, eyni sözləri o vaxt tanış olduğum braziliyalıların hamısı təkrar edirdi. Qısası, böhranın mədəni özəlliklərlə bağlı olduğuna dair təsəvvür mövcuddur. Bu fikir Yunanıstanla bağlı müzakirələrdə də üzə çıxır: alman mətbuatı Yunanıstandakı böhranın yunanların milli xüsusiyyəti, milli xarakterində olan problemlərlə bağlı olduğunu söyləyirdi. Ümumilikdə isə, böhranın milli əsasa malik olmasına dair bir çox xoşagəlməz fikirlər söylənmişdir. Əslinə qalsa böhranın həqiqi səbəblərində milli xarakter də rol oynayır. Misal üçün, ABŞ özü-özlüyündə şəxsi mülkiyyət mədəniyyətinin mədh edilməsidir. “Hər kəsin öz evi, şəxsi avtomobili olmalıdır” ideyası amerikan cəmiyyətinin mədəni dəyəridir. Amerika ailələrinin təxminən 67-68%-nin şəxsi evləri vardır. Müqayisə üçün deyək ki, İsveçrədə bu göstərici cəmi 22% təşkil edir. Düzdür, ABŞ-da bu, hökumətin ipoteka krediti faizlərinin endirilməsi, bu isə əslində çox böyük hökumət subsidiyasıdır, yolu ilə XX əsrin 30-cu illərindən bəri aktiv şəkildə təbliğ etdiyi mədəni dəyər olmuşdur. Bu cür yanaşmanın effektivliyinə dair fikir ipoteka krediti olan insanların mitinq və tətil keçirməyəcəyinə dair nəzəriyyə üzərində qurulmuşdu. Bir az sonra siyasətin bazar münasibətlərinə qarışmasının özü-özlüyündə siyasi səhv olduğuna dair fikir yarandı. Bu fonda Fox News-dan olan konservativ baxışlı televiziya işçiləri ilə Dünya Bankı arasında getdikcə güclənən “alyansı”müşahidə etmək olduqca əyləncəlidir: tərəflərin hər ikisi problemin, lazım olmayan məsələlərin həddindən artıq aktiv şəkildə tənzimlənməsindən ibarət olduğunu iddia edirlər. Təsəvvür edin ki, yalnızca bankirlər razı qalsınlar deyə bütün sənayeni boğursunuz. Belə bir şeyi eşidən istənilən dərrakəli insan həmin andaca haqlı olaraq, hər-hansı anti-kapitalist bir quruma qoşulacaqdır. Çünki əks halda bu böhranlar və ən əsası, yalnızca bu böhranlar deyil, ondan törəyən bütün fəsadlar (misal üçün, varlıların öz kapitalını artırmaq imkanı) da təkrarlanacaqdır. Beləliklə, biz böhranın yaranma səbəblərinə aid yuxarıda göstərilmiş versiyalara sahibik. Onların hər biri müəyyən qədər həqiqət payına sahibdirlər. Belə olduqda peşəkar jurnalistlər bir-iki belə versiyanı nəzərdən keçirdikdən sonra kifayət qədər inandırıcı olan bir məqalə yaza bilərlər. Odur ki, vaxtilə mən artıq mövcud olan versiyalardan kənar bir məqalə yazmaq barədə düşündüm. Bu çox da çətin olmadı, xüsusilə də marksist nəzəriyyədən istifadə etdikdən sonra. Artıq güman etdiyiniz kimi, bu məsələyə marksizm nöqteyi-nəzərindən yanaşan olmamışdı. Bundan başqa, məni bu addıma vadar edə bir hadisə baş vermişdi. Sözü gedən hadisə bir il öncə Londonun iqtisadiyyat və siyasi elmlər məktəbində baş verən hadisə olmuşdur. Məktəbi ziyarət edən kraliça Yelizaveta iqtisadçılarla görüşdə belə bir sual verdi: “Necə oldu ki, siz böhranın olacağını öncədən anlamadınız?”. Düzdür, hərfi olaraq belə deməsə də, sözünün məğzi elə bundan ibarət idi.

Alimlər yetərincə üzülmüşdülər, hadisələr baş verənlərdən sonra isə kraliça İngiltərə bankının rəhbəri ilə müzakirəsində bankın rəhbərinə eynilə həmin sualı vermişdi. Bundan sonra Britaniya akademiyası sonluğu kraliçaya yönlənmiş maraqlı məktubun tərtibatı ilə bitən iqtisadçıların görüşünü təşkil etdi. Məktubda təxminən bunlar yazılmışdı. “Həddindən artıq çox ağıllı və vasvası ekspertlər həyatının çox hissəsini belə hadisələrin müxtəlif aspektlərdən proqnozlarını verməyə həsr ediblər. Ancaq onların nəzərə almadıqları yeganə anlayış “sistemli risk”dir.” Hər birimiz belə məktuba cavab olaraq “Nə?!” sualını verərdik. Sonra isə onlar siyasət, inkar siyasəti və başqa mövzular haqda söhbətlər aparmağa başladılar. Buna görə də mən “sistemli risk” sözünü marksizmin dilinə çevirməyin mümkünlüyü haqda düşündüm. Beləliklə də mən kapitalın toplanması, sistemin daxilindəki ziddiyyətləri araşdırmağa, kapitalizm tarixində böhranın rolunu və xüsusiyyətlərini tədqiq edib bu mövzuda məqalə yaza biləcəyimə qərar verdim. Əsas tezis indiki böhranın öncəki böhrandan necə qurtulduğumuzdan asılı olmalısıdr. 1970-lərdə baş verən böhranın səbəbi işçi qüvvəsinin kapitala hədsiz müdaxiləsindən doğmuşdur. Problem həlli isə işçi qüvvəsi bazarının məcburi tənzimlənməsi olmuşdur. Hamımız bu həllin necə reallaşdığını xatırlayırıq: Marqaret Tetçerin başçılığı və Ronald Reyqanın idarəsi altında “Offshoring” siyasəti ilə. İslahatlar neoliberal doktrina çərçivəsində aparılırdı. Nəticədə 1985-1986 cı illərdə kapital üçün işçi qüvvəsi problemi həll olundu. Artıq maliyyə dairələri bütün dünya resurslarını əldə edə bilərdilər. Nədənsə dünyəvi böhranda heç kəs acgöz ittifaqları günahlandırmır. Dedikləri isə ancaq kaptalın böhrana olan təsiri haqqındadır. İş belə gətirdi ki, 1970-ci illərdən bəri biz simvolik adlandırdığımız əmək haqqının artımının tənzimlənməsi mərhələsindəyik. O günlərdən bəri İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının təsiri altında olan ölkələrdə əmək haqları artmır və onların milli gəlirdə olan payı getdikcə stabil şəkildə azalırdı. Hətta Çində də vəziyyət eyni xarakter almışdı. Amma əmək haqqı həm də əmtəələrin alınmasına sərf edilən puldur. Müvafiq olaraq işçinin az əmək haqqı aldığı halda, əmtəəyə tələbatın necə artdığı haqda sual ortaya çıxır. Məsələnin həlli isə belə səslənirdi: “Gəlin hamımız ehtiyaclarımızı kredit kartları ilə ödəyək”. Daha doğrusu, biz sizin şəxsi istəyinizlə kredit iqtisadiyyatının süni şəkildə inkişafına yol açaq. Nəticədə isə son 20 ildə Amerikada və Britaniyada ailələrin borcları üçqat artdı. Və təbii ki bu borcların çox hissəsi ipoteka ilə bağlıdır. Bütün bu dediklərimdən isə qısa və mühüm bir nəzəriyyə yürütmək olar. Kapitalizm heç vaxt öz böhranının problemləri həll etmir, o sadəcə olaraq bu problemləri başqa coğrafi regionlara ötürür. Hal-hazırda biz danışdığım böhranın ötürülməsi prosesinin şahidləriyik. Artıq şayiələr gəzir ki, ABŞ böhrandan xilas olur. Sonra birdən xəbər yayıldı ki, Yunanıstanda böhran xərçəng kimi yayılıb və elə bu andan etibarən hamı PİİGS ölkələrinin – Portuqaliya, İtaliya, İrlandiya, Yunanıstan və İspaniya böhrana uğrayacaqlarını düşünərək narahat oldular. Burdan da çox maraqlı nəticə alınır: Siz maliyyə böhranına uğrayırsınız və onu həll etdiyinizi düşünürsünüz, halbuki eyni anda dövlət borcu böhranı baş verir. Əgər kapitalın toplanması prosesinə baxsanız, onda açıq-aydın prosesdəki maneələri və çərçivələri görə bilərsiniz. Kapitalın əlyazmalarında Marks gözəl dillə izah edir ki, niyə kapital öz çərçivələrində qala bilmir və onları sonra aşacağı məhdudiyyətlərə çevirir. Kapitalın toplanması prosesinin analizində siz bu maneələrin və sərhədlərin harda olduğu ilə bağlı suallarla qarşılaşacaqsınız. Ən asanı bütün prosesi belə təsəvvür etməkdir: Siz şəxsi pul imkanınızla işçi qüvvəsi və lazımi ləvazimatlar alırsınız. İşə başlanğıc verirsiniz və işi təyin olunmuş qaydalarda, çərçivələrdə aparırsınız. Sonluqda isə məsrəflərin dəyəri ilə gəlirin dəyəri qədərinə satacağınız hazır əmtəə əldə edirsiniz Sonra siz gəlirin bir hissəsini biznesinizin yüksəlməsi naminə yenidən istehsala qoyursunuz. Bu mərhələdə ilk baryerlər üzə çıxır. Maneə isə kifayət qədər pulun harda, nə vaxt və necə toplanmasıdır. Və bu suala yeganə cavab maliyyə bacarığıdır. Bütün kapitalizm tarixi bu yenilik gətirən ideyalar üzərində möhkəmlənib. Maliyyə yenilikləri isə hər maliyyəçiyə fərqli təsir edir. Bəzisində özünə inam yaradır, bəzilərinə artıq hər şeyə nail ola biləcəkləri ideyasını yeridir. Nəticədə maliyyəçilər simic insana çevirilir, bu çox aydındır. Gəlin indi də ABŞ-ın maliyyə sektorunda mənfəətinə baxaq.

Gəlirlər 90-cı illərin əvvəllərindən sürətlə enən sənaye sektorunun gəlirlərindən fərqli olaraq artmağa başladılar. Beləliklə sistemdə olan natarazalıq çox gözəçarpan idi. Bu özünü 1950-ci ildən başlayaraq Britaniyanın maliyyə və sənaye sektorunda olan mübarizədə ABŞ-ın Böyük Britaniyanın maliyyə sektorunu dəstəkləməsində daha da aydın hiss olunurdu. Məncə bu yanaşma ABŞ-ın iqtisadiyyatında nəzərə çarpan nəticələr qoyacaq. Təsəvvür edin ki, siz maliyyəçilərin xoşbəxt olması üçün sənayenin inkişafına mane olursunuz. Bunu bilən istənilən düşünən insan hansısa antikapitalist təşkilata qoşulacaq və haqlı da sayılacaq. Çünki belə olmasa bütün bu böhranlar sonsuza qədər dövr edəcək. Və əsası da odur ki dövr edən yalnızca böhran yox eləcə də böhranın özü ilə gətirəcəyi mənfi nəticələrdir. Varlıların öz biznesini artıra bilməsi kimi xüsusiyyətlər də böhranla bir yerdə gələcək. Siz zənn edirdiniz ki, böhran onların kapitallarını artırmaqlarına mane olacaq? Əslinə qaldıqda isə keçən il Hindistanda milyarderlərin artım rekordu qeydə alınıb. Milyarderlərin sayı ikiqat artıb. Varlı təbəqənin kapitalında sürətli artım müşahidə olunub. Ötən il “hedge fund” sahiblərinin hər birinin illik gəliri 3 milyarda qədər yüksəlib və bu bir il ərzində baş verib. Hələ bir neçə il əvvəl onlar 250 milyon dollar gəlir əldə edəndə mən onların bu hərəkətini nalayiq hesab edirdim, lakin indi isə bu rəqəm 3 milyarddır. Açığı, bu mənim yaşamaq istədiyim dünya deyil. Əgər siz yaşamaq istəyirsinizsə,tanrı eşqinə, yaşaya bilərsiniz. Mənsə mübahisələrə girmək, bu problem barədə müzakirələr aparmaq istəmirəm, mənim həll etmək üçün heç bir təklifim də yoxdur, amma zənnimcə mən bu problemin kökünü bilirəm. Biz problemləri qlobal səviyyədə, siyasətçilərin banal frazaları ilə yox, konkret suallar nöqteyi nəzərindən həll etməliyik. Ona görə də hər kəsin üzərinə düşən məsuliyyəti var. Akademik maraqları olanlar və bu qlobal proseslərə ciddi şəkildə maraq göstərənlər isə gərək öz düşüncə tərzlərini dəyişsinlər.

(c) SOLFRONT.org

[Yazı original məqalədən Solfront.org üçün hazırlanmışdır]

jeff_mcneill-capitalism_isnt_working_at_g20

Представьте, вы задушили всю промышленность ради того, чтобы финансисты были довольны. Любой разумный человек, узнав такую вещь, немедленно примкнет к какой-нибудь антикапиталистической организации и будет прав. Потому что иначе все эти кризисы будут продолжаться бесконечно. И главное, что будут повторяться не только кризисы как таковые, но и весь набор присущих им отрицательных черт. Таких, как, к примеру, возможность для богатых наращивать свой капитал.
Давайте обсудим недавний финансовый кризис с точки зрения того, как разные эксперты объясняют это событие. Есть мнение, что всему виной человеческая слабость — к примеру, этой идеи придерживался Алан Гринспэн[1]. Он утверждал, что всему виной «человеческая натура», с которой ничего нельзя сделать. Существует целый набор таких версий, основанных на том, что кризис был вызван хищническими инстинктами человека, его инстинктивным желанием обрести власть и господство. Этим объясняли и заблуждения инвесторов, и их жадность, и так далее. В общем, таких версий было огромное количество. Чем больше мы узнаем о том, чем живет Уолл-стрит каждый день, тем больше мы осознаем, что в этих версиях есть немаленькая доля правды.
Еще одно мнение заключается в том, что кризис был вызван институциональной неэффективностью: регулирующие организации все проспали, а теневая банковская система за их спиной внезапно повела себя нехарактерно. Экономические институты необходимо реформировать, причем желательно, чтобы этим занялись на глобальном уровне — к примеру, в рамках стран Большой двадцатки.
 Мы рассмотрели вопрос кризиса на уровне институтов, которые потерпели полное поражение и должны быть реформированы. Третья версия основана на мысли о том, что все слишком сильно увлекаются экономическими теориями: читают слишком много Хайека[2] и верят в рыночную эффективность, а на самом деле настало время вернуться к теориям вроде кейнсианских[3], с его гипотезами о финансовой нестабильности рынков.
Еще один взгляд на кризис основан на идее о его культурном происхождении. В Соединенных Штатах вы нечасто услышите эту версию — но, к примеру, во Франции или Германии можно найти много людей, которые спишут кризис на своего рода характерную болезнь англичан, которая мало касается их собственной нации. То же самое было в Бразилии: когда кризис бушевал в США, президент Лула заявлял что-то вроде: «Мы уже 8 раз переживали кризис за последнюю четверть века — теперь настал их черед!». Это говорили вообще все бразильцы, с которыми я тогда был знаком, пока кризис не докатился до них. Когда это все же произошло и в Бразилии, им пришлось немного пересмотреть свою точку зрения. В общем, есть мнение, что кризис зависит от культурной составляющей. Эта точка зрения проглядывается и в истории с Грецией: немецкая пресса заявляла о том, что это все произошло из-за национальных черт греков, их проблем, заложенных в национальном характере. В общем, было высказано много всяких некрасивых вещей, в основе которых лежали идеи о культурной составляющей кризиса.
Но на самом деле в истинных причинах кризиса есть и черты национальной культуры. К примеру, в США — это восхваление культуры частной собственности: каждый должен иметь свой дом — это является особой культурной ценностью американского общества. Около 67-68% американских семей имеют свой дом. Для сравнения, в Швейцарии эта цифра составляет всего 22%. Разумеется, в Штатах это стало культурной ценностью, которую активно, начиная с 30-х годов XX века, поддерживает государство путем снижения ставки по налогу на ипотечные кредиты — что, по сути, являет собой масштабную госсубсидию.
Мнение об эффективности такого подхода строилось на теории, согласно которой обремененные ипотечным кредитом люди не будут устраивать митинги и забастовки. Чуть позже возникла точка зрения о том, что это было политической ошибкой — само вмешательство политики в рыночные отношения. На этом фоне достаточно забавно наблюдать набирающий обороты «альянс» между телевизионщиками консервативных взглядов из Fox News и Всемирным банком: и те, и другие заявляют, что проблема заключалась в слишком активной политике регулирования не тех процессов.
 Представьте, вы задушили всю промышленность ради того, чтобы финансисты были довольны. Любой разумный человек, узнав такую вещь, немедленно примкнет к какой-нибудь антикапиталистической организации и будет прав. Потому что иначе все эти кризисы будут продолжаться бесконечно.
Итак, мы имеем вышеназванный набор версий о причинах кризиса — все они в чем-то отражают истину. В такой ситуации профессиональные журналисты могут рассмотреть одну или две таких версии и на их основании написать статью, которая получится достаточно правдоподобной. Поэтому в свое время я подумал — какую статью на эту тему я мог бы написать, но так, чтобы она не основывалась на существующих версиях? Это было не слишком сложно — особенно если исходить из марксистской точки зрения. Как вы догадываетесь, тех, кто пытался взглянуть на эту проблему с точки зрения марксизма, практически не было. Помимо этого на такой взгляд меня натолкнул один эпизод, имевший место год назад в Лондонской школе экономики и политических наук. Тогда это заведение посещала Ее Величество королева Елизавета, которая на встрече с экономистами спросила: «Как же вы могли не предвидеть, что случится кризис?». На самом деле она, конечно, не именно это сказала, но смысл был примерно такой.
Академики очень расстроились, а у королевы после этого случился разговор с главой Банка Англии, которому она задала тот же самый вопрос. После этого Британская академия организовала встречу экономистов, которые в итоге составили невероятное письмо королеве. В нем говорилось примерно следующее: «Очень много умных и дотошных специалистов потратили лучшие годы своей жизни, упорно трудясь над предсказанием различных аспектов таких событий. Но единственная вещь, которую они не учли, — это системный риск». В ответ на это каждый из нас сказал бы: «Что?!». Дальше они начали разглагольствовать о политике отрицания и так далее. Поэтому я подумал о том, что системный риск можно перевести на язык марксизма.
Я решил, что можно написать статью о внутренних противоречиях в процессе накопления капитала и попробовать выяснить роль кризиса и его характерные черты в истории капитализма. Основной тезис здесь заключается в том, что нынешний кризис очень сильно зависел от того, как мы вышли из предыдущего кризиса. В прошлый раз в 1970-х кризис случился из-за проблемы чрезмерного влияния рабочей силы на капитал. Решением той проблемы стало насильственное регулирование рынка рабочей силы. Мы все помним, как это было осуществлено: политикой оффшоринга — в частности, используемой правительством Маргарет Тэтчер и администрацией Рональда Рейгана. Эти реформы проводились в рамках неолиберальной доктрины. В итоге к 1985-1986 годам вопрос рабочей силы для капитала был решен: теперь у финансовых кругов был доступ к ресурсам по всему миру.
Почему-то не обвиняют жадные профсоюзы во всех бедах мировой экономики — если что и говорят про кризис, так, скорее, про чрезмерное влияние капитала на него. Как же такое могло произойти? Дело в том, что с 1970-х годов мы находимся в так называемой фазе сдерживания роста заработной платы. С того времени заработные платы не росли, а их доля в национальном доходе в странах влияния Организации экономического сотрудничества и развития стабильно сокращалась — даже в таких странах, как Китай. Но заработная плата — это еще и деньги, на которые покупают товары. Соответственно, чем меньше этих денег получают работники, тем больше вопросов о том, откуда возьмется спрос на товары? Решение было таким: «Ну тогда давайте расплачиваться по кредитным картам. Давайте сделаем всем кредитные карты». То есть мы, с вашего позволения, решим проблему падения спроса путем искусственного накачивания кредитной экономики. В итоге за последние 20-30 лет американские и британские семьи резко утроили свои долги. Большая часть этих долгов относится, разумеется, к ипотеке. И теперь из всего вышесказанного можно вывести одну простую, понятную и очень важную теорию: капитализм никогда не решает проблемы своих кризисов. Он лишь переносит эти проблемы в другие географические регионы.
 Сейчас мы как раз наблюдаем процесс такого географического перемещения: вокруг уже начали говорить, что США потихоньку начали выкарабкиваться из кризиса. А потом внезапно экономика рухнула в Греции и все сразу стали волноваться, что же будет со странами PIIGS — Португалией, Италией, Ирландией, Грецией и Испанией? Получается очень интересная история: у вас случается финансовый кризис — и вы его вроде как решаете, но ценой кризиса государственного долга. Если посмотреть на процесс накопления капитала, то можно увидеть различные барьеры и ограничения на его пути.
 В подготовительных рукописях «Капитала» Маркс использует замечательный язык, рассказывая о том, как капитал не может оставаться в своих рамках — он превращает их в ограничения, которые затем переступает. При изучении процессов накопления капитала вы неизбежно сталкиваетесь с вопросом о том, где же могут находиться эти ограничения и барьеры. Проще всего представить весь процесс так: вы начинаете с каким-то количеством личных средств, на рынке покупаете труд, мощности и средства производства. После этого вы заставляете все это работать по определенной технологии и в рамках определенной организационной формы, на выходе получая готовый товар, который потом продаете за его себестоимость плюс прибыль.
Затем часть прибыли вы вкладываете обратно в производство ради роста вашего бизнеса по очень интересным причинам. Здесь необходимо упомянуть, что уже на этом этапе возникают первичные барьеры. Они заключаются хотя бы в том, каким образом деньги собрались в нужном месте в нужное время в нужном количестве? И ответ на этот вопрос — финансовая находчивость. То есть вся история капитализма строится на новаторских идеях по части финансов. В свою очередь финансовые инновации обычно действуют на финансистов своеобразно — укрепляют их веру в собственные силы и безграничные возможности. В итоге финансисты становятся жадными, это очевидно.
 Но на самом деле в истинных причинах кризиса есть и черты национальной культуры. К примеру, в США — это восхваление культуры частной собственности: каждый должен иметь свой дом — это является особой культурной ценностью американского общества.
 Теперь взглянем на прибыли в финансовом секторе в США: они взмыли вверх с приходом девяностых — в отличие от прибылей в секторе промышленности, которые, наоборот, стали сильно падать. В итоге стал очевиден дисбаланс всей системы, который наиболее отчетливо проявился в том, как США начиная с 1950-х активно поддерживали финансовые круги Великобритании в их борьбе с британской же промышленностью. Думаю, этот подход очень серьезно скажется на экономике США. Представьте, вы задушили всю промышленность ради того, чтобы финансисты были довольны. Любой разумный человек, узнав такую вещь, немедленно примкнет к какой-нибудь антикапиталистической организации и будет прав. Потому что иначе все эти кризисы будут продолжаться бесконечно. И главное, что будут повторяться не только кризисы как таковые, но и весь набор присущих им отрицательных черт. Таких, как, к примеру, возможность для богатых наращивать свой капитал.Вы думали, что кризис лишил их возможности приумножать свои капиталы? На самом деле в Индии за прошлый год был поставлен рекорд по приросту числа миллиардеров. Их стало вдвое больше. Капитал богатых слоев населения в этой стране стал быстро расти. В прошлом году владельцы хеджевых фондов получили годовые гонорары в размере 3 миллиардов долларов каждый — и это за один год. Еще несколько лет назад я считал, что они поступили крайне неприлично и мерзко, когда получили таким образом всего по 250 миллионов долларов. Но теперь им выплатили по 3 миллиарда!
Так что это совсем не тот мир, в котором я хотел бы жить. Если вы хотите жить в таком мире, ради бога. Я не мечтаю о спорах и обсуждениях этой проблемы, у меня нет решения, но я, кажется, знаю, в чем кроется ее суть. И мы ни к чему не придем, пока не начнем обсуждать это не с точки зрения конкретных вопросов, а на глобальном уровне — без банальных фраз от политиков. Поэтому всем есть над чем работать: те, кто представляет академические круги и серьезно вовлечен в мировые процессы, должны в конце концов поменять свой образ мышления.
  
Примечания:
1. Алан Гринспен — американский экономист, бывший председатель Совета управляющих Федеральной резервной системы США.
2. Фридрих Август фон Хайек — австрийский экономист и философ, представитель новой австрийской школы, сторонник либеральной экономики и свободного рынка.
3. Джон Мейнард Кейнс — английский экономист, основатель кейнсианского направления в экономической теории.


Oxşar yazılar:

Baxış sayı:4981
*