abunə ol: Yazılar | Şərhlər | Еmail

“Bu, çox hallarda qul alverinə bənzəyir”

Şərh

migrant

Yeva Rot

Liva.com.ua redaksiyasından: Avropalı siyasətçilər antiimmiqrant ritorikalarını təkmilləşdirdikləri vaxtda Avropa biznesi daha fəal şəkildə Avropa İttifaqı ölkələrinə əmək miqrantlarını cəlb edir, ucuz əmək əvvəlki kimi “birinci dünya” ölkələrinin iqtisadi inkişafının əsasında dayanır. Sərbəst alman həmkarlar ittifaqları birliyinin idarə heyəti üzvü Anneli Butenbax yaxşı təşkil edilmiş müasir əmək ticarəti sisteminin qurbanları olan şərqi avropalı işçiləri qəpiklər ödəyərək istismar etməkdə olan autsorsinq sisteminin alman sahibkarlarına necə imkanlar açması haqqında danışır.

–  Keçən ildə Almaniyaya təxminən milyon əcnəbi gəlib, bu, son iyirmi il müddətində ən böyük saydır. İndi, keçmişlə müqayisə etdikdə, miqrantları daha həvəslə qəbul edirlər? Çox danışılan alman qonaqpərvərlik mədəniyyəti necə?

–  Pis olmazdı – amma, təəssuf ki, belə deyil. Əlbəttə, bəzən müəssisə yüksək ixtisaslı xarici işçiləri qəbul edir, amma Almaniyaya gələn çox sayda miqrantlar üçün vəziyyət əsəsən pisləşib. Onların çoxu işdə insan layaqətinə uyğun olmayan istismara məruz qalırlar.

–  Siz nəyi nəzərə tutursunuz?

–  Adətən onlara faciəvi dərəcədə az maaş ödəyirlər – saatbaşına 3-4 avro. Hələ bəzən onları, bu kiçik əmək haqqının ödənilməsində aldadırlar da. Çoxları tibbi sığortaya malik deyil. İnsanlar ağzına kimi dolu sığınacaqlarda, dəhşətli şəraitdə hansısa kənar yerlərdə yaşayırlar. Cəmiyyətdən təcrid olunublar, maşın yoxdur. Onlar adətən yalnız gecə qaldıqları yerlə iş yeri arasında hərəkət edirlər.

–  Amma bütün miqrantar belə yaşamır!

–  Yox, əgər kiminsə sosial zamanət yığımı ilə iş yeri tapmaqda bəxti gətirirsə, o, normal əmək haqqı alır və ona normal münasibət götərirlər. Qəddar istismara ya autsorsinq firmalarının tələyə saldıqları, ya da “frilanser” kimi işə götürülən insanlar məruz qalırlar. İndi bizi narahat edən, əmək bazarında əmək haqqı azaldılması üçün dəqiqliklə təşkil olunan dempinq kampaniyasıdır. Bu insanların iş şəraiti və həyatı ilkin kapitalizmi xatırladır.

–  Yaxın vaxtlarda qazetlərdə Mayer Gəmiqayırma zavodu haqqında burda işləyən rumın işçilərin yaşayışı ilə əlaqədar yazılar dərc olundu. İki rumın  Papenburqda ev yanğınında öldülər. Yanğında çağırılan həkim məlumat verdi ki, yanan evin bir otağında bir- birinə sıx yerləşdirilmiş 13 yataq var idi.  Həqiqətənmi bu tipli sığınacaqlar artıq Almaniyada gündəlik reallığa çevrilib?

 İstənilən halda, bunlar cəmiyyətin təsəvvür etdiyindən çoxdur. Papenburqdakı faciədən sonra, qurbanlara və ya ailələrinə kömək etməkdən başqa , həm də nəticələr çıxartmaq vacibdir. Şərqi avropalı işçilər əsasən dar yerlərdə yerləşirlər-  xüsusən ət sənayesi sahəsində  çalışanlar.Kənd təsərrüfatı, nəqliyyat və loqistika sferasında da iş və yaşayış şəraiti dəhşətlidir. Və Mayer tərsanəsində baş verən hadisə göstərir ki, bu cür hal alman sənayesinin ürəyində – maşınqayırma və elektrosənayedə də yaranıb.

–  İnsanlar nəyə görə buna razılaşırlar?

–  Çox vaxt öz vətənlərində onlara qızıl dağlar vəd edirlər, onlar Almaniyaya gediş və vasitəçilər köməyi ilə aldıqları iş yerlərini ödəmək üçün borc asılılığına düşürlər. Almaniyada isə onlar təcrid olurlar və onlarla istənilən şeyi razılaşdırmaq olur. Çox hallarda bu, qul alverinə bənzəyir. Mayer tərsanəsi halında miqrantları işə götürən dövlət özü idi, məsələn.

Bəzən insanları sadəcə aldadırlar. Məsələn: bizim konsultasiyada olan bir kişi elə bilirdi ki, adi alman əmək müqavləsinə qol çəkib. O xəstələndikdə məlum oldu ki, heç bir sığorta yoxdur. İşə götürən firma ona əmək yox, sahibkar müqaviləsinə qol çəkdirib və formal olaraq o, frilanser sayılırdı, bu haqda heç bir anlayışı da yox idi – çünki alman dilindəki sənədlərdən baş çıxara bilməyib.

Almaniyaya gələnlər dil ilə bağlı problemə görə və ya onları yerləşdirdikləri yataqxanadan çıxa bilmədikləri üçün öz hüquqları haqqında informasiya almağa şansları olmur. Bundan başqa, hüquqi konsultasiya punktları da çox azdır. İndi  “Ədalətli mobillik” layihəsi çərçivəsində müxtəlif partnyorlarla əməkdaşlıq halında 6 şəhərdə konsultasiyalar təşkil etmişik. Amma bu, dənizdə damladır.

–  Autsorsinq praktikası xüsüsən tez-tez tənqidlərə məruz qalır…

–  Biz iddia edirik ki, autsorsinqdə çox vaxt vicdansız istismar üçün istifadə olunur və buna son qoymaq lazımdır. Bir neçə il əvvəl artıq bu, tikinti və heyvandarlıq sferalarında tətbiq olmağa başladı. İndi isə tədricən maşınqayırmada baş verir, bu sahədə son aylar ərzində  muzdlu əmək praktikası daha diqqətli şəkildə tənzim olunur. İndi sahibkarlar autsorsinq sistemindən istifadə edirlər.

–  Amma yerlilər də bəzən autsorsinq sistemi ilə işləyirlər.

 Bəli – məsələn, supermarketlərdə yardımçı qüvvə kimi.Və  bu halda da işə götürənlər əmək haqqına olan xərcləri azaltmağa çalışırlar. Amma miqrantlar xüsüsilə zəif mövqedə olduqları üçün daha güclü istismara məruz qalırlar.

–  Autsorsinq istismar üçün necə istifadə olunur?

–  Alman firması ilə adi əmək müqaviləsi bağlayan  işçi-miqrant yerli kolleqalarının malik olduğu haqlara malikdir.  Autsorsinq sisteminə uyğun işlədikdə isə o, alman əmək qanunvericiliyi əhatəsindən kənara çıxır.

–  Bu necə baş verir?

–  Belə nümunə götürək:  sənaye müəssisəsi konkret müqavilə qiymətinə qaynaq işlərini xarici firmaya (Schweißarbeit) ötürür. Alman firması müqaviləni rumin firmasına ötürür, o isə öz növbədə rumın işçiləri işə götürür və onları Almaniyaya göndərir. Belə formada  onlar rumın əmək qanunvericiliynə uyğun işləyirlər, amma müvəqqəti Almaniyada olurlar – 24 aya qədər. Onların mütləq minimal əmək haqqının məbləği müəyyənləşdirilməyib. Xaricilər bu sxemə uyğun olaraq metal emalı sənayesi, həmçinin nəqliyyat və loqistika sahələrində, sallaqxanalarda və qida sənayesində işləyirlər.

–  Tikinti sahəsində artıq umumi mütləq minimal əmək haqqı var…

–  Bu yaxşıdır – digər sahələrdə də bunu müəyyənləşdirmək lazımdır. Hamının buna haqqı var, həmçinin autsorsinq sistemi ilə Almaniyada işləyən şərqiavropalı işçilərin də və bütün sahibkarlar bunu təmin etməlidirlər. Bu həmişə alınmır, amma dövlət situasiyanı idarə edə bilər, bununla pozuntuların qarşısını alar. Bundan başqa, hakimiyyət mütləq minimal əmək haqqı tətbiq etməklə, həmçinin  adi və müvəqqəti əməyə bərabər ödənilməklə əmək haqqının azalma tendensiyası ilə mübarizə aparmalıdır. Əgər hakimiyyət bunu etməyəcəksə, onda bu yolla insanları məhdudiyyətsiz istismar etməyə imkan verəcək.

 Yəni, rumın işçilər leqal olaraq indi sallaqxanalarda saatda 4 avroya işləyirlər?

–  Əgər onlar almanlar olsa idi, bu, qanun pozuntusu olardı, amma nəzərə alsaq ki onlar rumın əmək qanunvericiliyinə əsasən işləyirlər, o zaman qanunidir. Həmkarlar ittifaqı NGG artıq uzun müddətdir ki, yeri dəyişdirilmiş işçi qüvvəsi qanununa əsasən, ət sənayesində minimal mütləq əmək haqqı üçün mübarizə aparır, amma sahibkarlar bunu istəmirlər, çünki aşağı əmək haqqına görə onlar kifayət qədər gəlir əldə edirlər, bununla da Belçika, Fransa və Hollandiyadan olan  rəqiblərindən asanlıqla üstünlük  əldə edirlər.

–  Nə üçün autsorsinq sistemi ilə işlədikdə bir-birinə müqavilə ötürən firmalar zənciri yaranır?

–  Belə halda bir sifarişlə eyni vaxtda bir neçə firma qazanır. Həm də nəzərə alsaq ki, işi istehsal edənlərə heç nə qalmır, əmək qanunvericiliyinin yerinə yetirilməsinə görə məsuliyyət isə arada itib batır.

–  Nə qədər miqrant  Almaniyada autsorsinq sistemi ilə işləyirlər?

–  Bunu heç kim dəqiq bilmir.  Elə bir statistika yoxdur ki, Almaniyada işlərdə olan insanların sayı haqqında məlumatları ümümiləşdirsin. Bu həm də sahibkarlara iddia etməyə imkan verirki, guya belə bir problem yoxdur. Amma indi həmkarlar ittifaqları autsorsinq sistemlə işləyənlərin nə qədər olduğunu aydınlaşdırmağa çalışır, bu  zaman həm miqrant, həm də alman vətəndaşları sayılır. “IQ Metall” həmkarlar ittifaqının nəticələrinə uyğun olaraq, Mayer tərsanəsində 45% iş autsorsinq sistemi ilə həyata keçirilir. Böyük avtokonsernlər də bu sxemlə işləyirlər. Yəni, problem çox böyükdür.

–  Amma bu həmkarlar ittifaqı rumın işçilərin nə qədər əmək haqqı aldıqlarını bilmirdilər. Həmkarlar İttifaqı da miqrantlarla az maraqlanırlar?

Yox, niyə ki. Həmkarlar ittifaqının yerli şöbəsi üzrə dəqiq informasiya almaq asan deyil. Autsorsinq firmalarının götürdüyü işlər diqqətdən yayınır. Həmkarlar ittifaqında nə məlumata, nə də vəziyyətə təsir etmək imkanına malik deyil. Bunu dəyişmək lazımdır.

–  Miqrantların vəziyyətini necə yaxşılaşdırmaq olar?

–  Ümümilikdə bir prinsip işləməlidir: eyni iş yerində bərabər əmək üçün bərabər əmək haqqı. Alman tərsanəsində qaynaqla məşğul olan rumın işçilər  alman kolleqalarının aldığı qədər əmək haqqı almalıdır. Miqrantlara əmək hüquqları haqda konsultasiya almaq haqları təmin olunmalıdır. Avropa İttifaqı  və Almaniya hakimiyyəti bu konsultasiyalar üçün lazım şərait yaratmalıdır. Və əmək qanunvericiliyi tələblərinin yerinə yetirilməsinə görə məsuliyyət yalnız autsorsinq firmalarına yox, həm də onlarla əməkdaşlıq edən müəssisələrə də düşməlidir.

–  Bu nə verəcək?

İşə götürən tərəfindən aldadılan işçi onlardan təzminat tələb edə biləcək. Artıq mümkün olmayacaq ki, onu işdən uzaqlaşdırsınlar  və  inandırmağa çalışsınlar ki, o, bəlkə də artıq çoxdan dağılmış öz rumin müəssisəsinə müraciət etməlidir. Müəssisələr iş partnyorlarını daha diqqətli şəkildə seçməyə məcbur olacaqlar, çünki məsuliyyəti bundan sonra onlara ötürmək mümkün olmayacaq.

–  Buna nail olmaq olar?

–  Tikinti sənayesində qəbul olunmuş işçi qüvvəsi haqqında qanun qüvvədədir, baş müəssisənin məsuliyyəti müəyyənləşdirilib – və bunu digər sahələrə də genişləndirmək lazımdır. Düzdür, indi Aİ –da bu məsuliyyəti ümumiyyətlə ləğv etmək və sahibkarlar üzərində nəzarəti məhdudlaşdırmaq haqqında müzakirələr gedir.  Hər iki addım tamamilə düzgün olmayan istiqamətlərdə fatal addımlar olacaq. Bizə əmək bazarında işçilərin insan ləyaqətini qoruyan şəffaf qaydalar lazımdır.

 (c) SOLFRONT.org

[Yazı liva.com.ua saytındakı məqalədən Solfront.org üçün hazırlanmışdır]

migrant

От редакции Liva: Европейские политики упражняются в антимигрантской риторике, а европейский бизнес еще активнее привлекает в страны Евросоюза трудовых мигрантов, дешевый труд которых по прежнему лежит в основе экономического процветания стран «первого мира».Аннели Бунтенбахчлен правления Объединения свободных немецких профсоюзов, рассказывает о том, как система аутсорсинга позволяет немецким предпринимателям за копейки эксплуатировать восточноевропейских рабочих, которые становятся жертвами хорошо отлаженной системы современной работорговли.

 

–  В прошлом году в Германию приехало около миллиона иностранцев – больше, чем когда-либо за последние двадцать лет. Принимают ли сейчас мигрантов более охотно, чем раньше? Как насчет немецкой культуры гостеприимства, о которой так много говорят? 

–  Было бы неплохо – но, к сожалению, это не так. Разумеется, иногда предприятия нанимают высококвалифицированных иностранных работников, но для множества мигрантов, которые приезжают в Германию, положение скорее ухудшилось, чем улучшилось. Многие из них подвергаются на работе эксплуатации, несовместимой с человеческим достоинством.

– Что вы имеете в виду? 

–  Часто им платят катастрофически мало – 3-4 евро в час. Иногда их еще и обманывают с выплатой даже этих низких зарплат. Большинство не имеет медицинской страховки. Люди часто живут в битком набитых приютах, в ужасных условиях где-нибудь в глуши. Они изолированы от общества, у них нет машин. Часто они передвигаются только между местом ночлега и местом работы.

– Но так живут не все мигранты!

–  Нет, если кому-то повезло найти место работы с пакетом социальных гарантий, тот получает нормальную зарплату и к нему нормально относятся. Жестокой эксплуатации подвергаются те люди, которых заманивают в Германию аутсорсинговые фирмы, или которых берут на работу в качестве «фрилансеров». То, что мы сейчас переживаем – тщательно организованная кампания по демпингу на рынке труда с целью снижения зарплат. Условия работы и жизни этих людей напоминают ранний капитализм.

 – Судостроительный завод Майера недавно попал в газеты в связи с тем, как живут занятые на этом предприятии румынские рабочие. Двое румын погибли в Папенбурге при квартирном пожаре. Вызванный на этот пожар врач сообщил, что в гостиной этого дома стояло около 13 коек, тесно прижатых друг к другу. Неужели подобные приюты в Германии стали повседневной реальностью? 

–  В любом случае, их намного больше, чем думает широкая общественность. После трагедии в Папенбурге необходимо не только оказать помощь жертвам или их родственникам, но и сделать из нее выводы. Восточноевропейские рабочие часто находят приют в очень тесных помещениях – особенно те, кто занят в таких отраслях, как мясная промышленность. Но в сельском хозяйстве и в сфере транспорта и логистики условия работы и жизни также часто являются ужасающими. И, как показывает случай на верфи Майера, такая же ситуация сложилась и в отраслях м ашиностроения  и электроиндустрии, в самом сердце немецкой промышленности.

– Почему же люди соглашаются на это?

 – Часто на родине им обещают золотые горы. Они попадают в долговую зависимость, чтобы оплатить проезд в Германию и свое рабочее место, котрое они получают с помощью посредников. В Германии иигранты попадают в изоляцию, и с ними можно делать все, что угодно. Часто это уже граничит с работорговлей. При этом, в случае верфи Майера, например, мигрантов наняло государство.

Иногда людям попросту врут. Вот пример: в нашу консультацию пришел мужчина, который считал, что подписал нормальный немецкий трудовой договор. Когда он заболел, выяснилось, что никакой страховки нет. Фирма-наниматель подсунула ему не трудовой, а предпринимательский договор. Формально он считался «предпринимателем», фрилансером, о чем понятия не имел – потому что не мог полностью разобраться в бумагах на немецком языке.

Те, кто приехал в Германию, часто не имеют шансов получить информацию о своих правах – из-за проблем с языком или потому что они не могут выбраться из общежития, куда их поместили. Кроме того, пунктов, где можно получить юридическую консультацию, очень мало. Сейчас, в рамках проекта «Справедливая мобильность», мы организовали консультации в шести городах, в сотрудничестве с разными партнерами. Но это капля в море.

 – Особенно часто подвергается критике практика аутсорсинга… 

– Мы утверждаем, что аутсорсинг очень часто используется для бессовестной эксплуатации, и этому нужно положить конец. Это уже было сделано несколько лет назад в сфере строительства и в животноводстве. Сейчас это постепенно происходит в машиностроении, где в последние месяцы более тщательно регулируется практика использования заемного труда. Теперь предприниматели используют систему аутсорсинга.

– Но и местные иногда работают по системе аутсорсинга. 

– Да – например, как подсобная сила в супермаркетах. И в этом случае наниматели тоже стремятся снизить затраты на заработную плату. Мигранты, однако, находятся в особенно уязвимой позиции, и поэтому подвергаются особенно сильной эксплуатации.

– Как аутсорсинг используется для эксплуатации? 

– Рабочий-мигрант, который заключает обычный трудовой договор с немецкой фирмой, обладает теми же правами, как и его местные коллеги. В случае же работы по системе аутсорсинга он выпадает из поля немецкого трудового законодательства.

– Каким образом?

 – Возьмем такой пример: промышленное предприятие передает все сварочные работы «внешней» фирме (Schweißarbeit), чтобы она обеспечила выполнение сварочных работ по конкретной договорной цене. Немецкая фирма передает контракт румынскому предприятию, которое, в свою очередь, нанимает румынских рабочих и посылает людей в Германию. Таким образом, они работают согласно румынскому трудовому законодательству, но временно находятся в Германии – до 24 месяцев. У них не определены размеры обязательной минимальной зарплаты. Иностранцы работают по такой схеме в металлообрабатывающей промышленности, а также в отраслях транспорта и логистики, на бойнях и в пищевой промышленности.

– В строительной отрасли уже есть общая обязательная минимальная зарплата…

– И это хорошо – это ее нужно установить и в других отраслях. Все имеют на право на обязательную минимальную зарплату – в том числе и восточноевропейские рабочие, которые приезжают в Германию работать по системе аутсорсинга, и все предприниматели должны ее им обеспечить. Это не всегда получается, но государство в состоянии контролировать ситуацию и пресекать нарушения. Кроме того, правительство должно бороться с тенденцией снижения зарплат и социальных благ – с помощью обязательной минимальной зарплаты и одинаковой оплаты обычного и заемного труда. Если правительство этого не сделает, оно позволит таким образом неограниченно эксплуатировать людей.

– То есть, румынские работники легально работают сейчас на бойнях за 4 евро в час? 

– Если бы это были немцы, это было бы нарушением, но поскольку они работают согласно румынскому трудовому законодательству – это легально. Профсоюз NGG уже давно борется за обязательную минимальную зарплату в мясной отрасли – согласно закону о перемещенной рабочей силе, но предприниматели не хотят этого, поскольку благодаря низким зарплатам они получают значительную прибыль, и могут легко подавить своих конкурентов из Бельгии, Франции и Голландии.

– Почему при использовании системы аутсорсинга образуются цепочки фирм, которые передают друг другу договора? 

– Таким образом сразу несколько фирм зарабатывают на одном и том же заказе. Причем, у тех, кто собственно производит работу, почти ничего не остается – а ответственность за выполнение трудового законодательства размывается.

– Сколько мигрантов работают в Германии по системе аутсорсинга?

– Этого никто не знает точно. Нет никакой статистики, которая обобщила бы данные по количеству людей, занятых на работе в Германию. Это также позволяет предпринимателям утверждать, что проблема, якобы, несущественна. Но сейчас профсоюзы выясняют, насколько высока доля работающих по системе аутсорсинга людей – при этом подсчитываются и мигранты, и немецкие граждане. Согласно данным профсюза ИГ Металл на верфи Майера 45 процент работ осуществляется через систему аутсорсинга. Крупные автоконцерны также задействуют эту схему. То есть, проблема очень велика.

– Однако этот профсоюз даже не знал, какую зарплату получают румынские рабочие. Профсоюзы тоже мало интересуются мигрантами?

– Нет, почему же. Для местного отделения профсоюза нелегко получить точную информацию. Подряды, которые спускают аутсорсинговым фирмам, минуют контроль совета предприятия. У профсоюзов нет ни информации, ни возможностей повлиять на ситуацию. Это нужно менять.

– Как можно улучшить положение мигрантов? 

– В целом должен действовать принцип: равная оплата за равный труд на одном и том же месте. Румынские рабочие, которые занимаются сваркой на немецкой верфи, должны получать ту же зарплату, что и их немецкие коллеги. Необходимо обеспечить право мигрантов на консультации по трудовым правам. ЕС и правительство Германии должны предоставить необходимые средства на эти консультации. И ответственность за выполнение норм трудового законодательства должна лежать не только на аутсорсинговых фирмах, но и на предприятиях, которые с ними сотрудничают.

– Что это даст?

– Работник, которого обманул работодатель, сможет потребовать возмещения от предприятия, на котором он здесь работал. Его нельзя будет больше послать подальше, уверяя, что он должен обратиться к своему румынскому работодателю, который, возможно, давно уже разорился. Предприятия должны будут более тщательно выбирать партнеров для работы, потому что ответственность больше нельзя будет спихивать на них.

– Есть ли возможность этого добиться?

– В строительной индустрии, где действует закон о перемещенной рабочей силе, уже обозначена ответственность генерального предприятия – и это нужно расширить на другие отрасли. Правда, сейчас в ЕС идет дискуссия о том, чтобы вообще упразднить эту ответственность и ограничить контроль за предпринимателями. И то, и другое будет фатальными шагами в совершенно неверном направлении. Нам необходимы прозрачные правила на рынке труда, которые защищают человеческое достоинство работников.

Ева Рот

Оригинал статьи


Oxşar yazılar:

Baxış sayı:4095