abunə ol: Yazılar | Şərhlər | Еmail

20-30-cu illərin 10 sovet cizgi filmi

Şərh

sovet animasiyasi

“ШТАБ” saytının heyəti sizi avanqard tarixində yer almış sovet animasiyasının az tanınmış, lakin çox maraqlı tarixçəsi ilə tanış edir. Samat Mambetşayev və Coşik Murzaxmetov MKA versiyasına əsasən 20-30-cu illərin – vərdiş edilmi disneysayağı estetikadan fərqli estetika təqdim edən ən parlaq əsərləri toplayıblar.

 

Samat Mambetşayev, Coşik Murzaxmetov

Sovet ittifaqının artmaqda olan kommunist düşərgəsi şüar və plakatlar vasitəsilə heyrətləndirici dərəcədə fəal təbliğat aparırdı. Təkcə 20-30-cu illərdə vizual təbliğat ustaları tərəfindən 10 mindən çox siyasi plakatlar hazırlanmışdı. Məqsəd – öz sıralarına yeni tərəfdaşlar cəlb etmək və düşməni – qəddar istismarçı, şlyapalı burjua-kommunisti göstərmək idi.

Eyni zamanda Lenin kinonu,  kommunist ideologiyanın təbliğatı üçün incəsənət növlərindən ən vacibi hesab edirdi. Hər yerdə kinoteatrlar açılırdı ki, burada qısa metrajlı filmlər, şüar və plakatlar kimi, izləyiciləri partiyaya üzv olmağa, kolxozlarda birləşməyə çağırır, səhiyyə, təhsil, çörək və parlaq gələcək vəd edir, bu zaman həmin şlyapalı burjua-kapitalisti amansız tənqid edirdi.

Sovet animasiya filminin pioneri – rejissor-dokumentalist Dziqa Vertov – öz sənədli və publisistik işlərində animasiyadan istifadə edirdi. 1924-cü ildə onun ilk animasiya filmi olan “Советские игрушки” (“Sovet oyuncaqları” filminin ekrana çıxması ilə sadəcə olaraq yeni janr, yeni incəsənət növü – klassik sovet animasiyası (1924-1934) yaranmadı. Bu dövrdə “ВХУТЕМАС” (Высшие художественно-технические мастерские  – Ali Bədii-texniki emalatxanalar) yeni məzunları, gənc rəssamlar Nikolay Xodatayev, Yuri Merkulov və Zenon Komissarenko “Госкино” nəzdində eksperimental multiplikasiya emalatxanaları təşkil etdilər ki, nəticədə buradan “Союзмультфильм” yarandı. Videosıranın hər bir fazasının – kağız fiqur-marionetin hərəkət ardıcıllığı olduğu Sovet tətbiqi animasiyasının texnikası animasiya filmlərinin istehsalını sürətləndirdi və sovet qrafikası rəssamlarının yüksək ustalığını nümayiş etdirdi.

“Sovet Oyuncaqları”(“Советские Игрушки”). Animasiya. “Госкино”. 1924-cü il

Rejissor: D. Vertov
Animatorlar: А. İvanov, İ. Belyakov

“Sovet Oyuncaqları” animasiya filmi karikaturist, sovet siyasi satirası ustası Viktor Deninin siyasi şarjları əsasında yaradılıb. Film SSRİ Yeni İqtisadi Siyasəti (YİS) illərində spekulyantların, yisçilərin, yəni “qeyri-əmək elementlərinin”, özəl sektorun sovet iqtisadiyyatından çıxarılması üçün necə dövlət vergisi ilə öhdələndirildiklərini göstərir. Filmin sonunda “qeyri-əmək elementləri” yeni il ağacının üstünə asılır.

 “Lenin Kino-Həqiqəti” (“Ленинская Кино-Правда”). Kinojurnal № 21. “Госкино”. 1925-ci il

Rejissor: D. Vertov

“Burjua düynasının bədxahlığına cavabımız”
Dziqa Vertovun təsis etdiyi “Kinokalar” qrupundan  olan Kino-Həqiqətin 21-ci buraxılışı bütövlüklə Leninin ölümünə həsr olunub. Proletariatın rəhbərinin aktiv fəaliyyətinin sənədli video-xülasəsi “Lenin öldü, amma onun işləri yaşayır” vizuallaşdırılmış şüarı ilə tamamlanır.

Animasiyanın 21 N-li buraxılışından fraqment:

21-ci buraxılış:

“Planetlərarası İnqilab” (“Межпланетная революция”). Cizgi filmi. “Гос.Тех.Кино. Межрабпом-Русь” bürosu. 1924-cü il

Ssenari və gerçəkləşdirmə: Z.P.Komissarenko, Y.A.Merkulov, N.P.Xodatayev

“Planetlərarası inqilab. 1929-cu ildə tamamilə inanılan hadisə”.

1920-co ildə SSRİ “Госкино” təbliğat şöbəsi işçilərinin eskizləri əsasında burjua-kapitalistlərin ilk obrazları işlənib-hazırlanır. “Planetlərarası inqilab” təbliğat cizgi filmində qırmızı ordu tərəfindən təqib edilən qaniçənlər-burjuaların hamısı öz əşyaları ilə Marsa uçurlar, lakin planetə çatdıqda kommunist partiyasının mars konqressinin şahidi olurlar.

Kooperativə qoşul. Təbliğatçı – kinoplakat. “Петросоюз” nəşri. Çəkiliş kontoru. 1924-cü il

Rejissor məlum deyil.

RKP-nın XIII qurultayının nəticələrinə əsasən SSRİ YİS-nin aparılması zamanı buraxılmış “Kooperasiya haqqında” kinoplakat.

“Kooperativin vəzifəsi, hər şeydən əvvəl, ticarətdən özəl kapitalın sıxışdırılıb çıxarılması və bununla da kəndli təsərrüfatı, sosialist sənayesi arasında möhkəm əlaqənin yaradılmasıdır…”

Çin alov içində (“Китай в огне”). Kino-rəsm. “ГосТехКино” bürosunda eksperimental emalatxana — Kino-Moskva. 1925-ci il

Bədii kollektivin: Z.Komissarenko, N.Maksimov, Y.Merkulov, N.Xodatayevin əməyi.

İlk sovet yarım saatlıq animasiya filmi “Çin alov içində” çin xalqının istismarını və gələcək inqilabını təsvir edir. Film, ayrılıqda onun hər bir hissəsini yaratmış animatorlar (stilistika fərqləri nəzərə çarpır) tərəfindən vahid əsər kimi montaj edilib. “Çin alov içində” həmçinin beynəlxalq – Amerikanın, Böyük Britaniyanın, Yaponiya və Çinin kapitalistləri obrazlarının ilkin stereotiplərini ehtiva edir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu obrazlar növbəti onilliklərdə yenidən yaradılaraq dayanıqlı hala gəldilər. “Çin alov içində”, vəzifəsi sosializmin şərqdə təbliği və beynəlmiləlçilik uğrunda təbliğatın ilk filmi hesab edilir.

“Sayıq olaq” (“Будем зорки”). Təbliğatçı – kinoplakat. “Межрабпом-Русь”. 1927-ci il

Rejissor: N. Xodatayev
“Burjuaziyanı silahla vururduq, indi isə rublla vuracağıq!”

Bu kino-plakat – SSRİ iqtisadi kampaniyasının təbliğatı – dövlətin maliyyə fəaliyyətində, məsələn, dövlət istiqrazlarının əldə edilməsi vasitəsilə əhalinin fəal iştirakını təbliğ edir. Cizgi filmi Böyük Britaniya və SSRİ arasında ticarət-diplomatk böhranı zamanı buraxılmışdır.

“Samoyedli oğlan” (“Самоедский мальчик”). Cizgi filmi. “Совкино”. 1928-ci il

Ssenaristlər, rejissorlar və rəssamlar: N.Xodatayev, O.Xodatayeva, V.Brumberq, Z.Brumberq.

Rəssam-multiplikator: V.Semenov

Leninqrad işçi fakültəsinə daxil olan oğlan Çu sosializmdə yeni həyata hazırlaşır.

“Poçt” (“Почта”). Cizgi filmi. “Совкино”. 1929-cu il

Rejissor və rəssam: M.Sexanovskiy

Rəssam, rejissor M.Sexanovskinin ilk işi “Poçt” El Lissitskinin möhtəşəm konstruktivist qrafikasına əsasən çəkilib. Cizgi filmi məktubun sovet yazıçısı Boris Jitkova uzun səyahətindən danışır.

“Blek end Uayt” (“Блэк энд Уайт”). Multiplikasion pamflet. “Межрабпомфильм”. 1932-ci il

Rejissor: İ.İvanovo-Vano

Rəssam: A.Amalrik

Kapitalist ərazisində sovet izləyicisi üçün – hollivud kinematoqrafının “brilliant” effekti və qaradərili əhalinin pərdəarxası köləliyinin nəticəsi olaraq ABŞ xüsusilə “xoşagəlməz” idi. 1925-ci ildə Vladimir Mayakovski Amerika üzrə səyahətə çıxır və ABŞ korporasiyalarının şəkər və tütün istehsalına başladığı Kubada paroxodun ilkin dayanacağı ilə o, öz müşahidələrini “Blek end uayt” poemasında təsvir edir. Sonralar 1933-cü ildə Mayakovskinin öz eskizləri əsasında, poema animasiya filmi olaraq vizuallaşdırılmışdır.

“Негр
подходит
к туше дебелой:
«Ай бэг ёр па́рдон, мистер Брэгг!
Почему и сахар,
белый-белый,
должен делать
черный негр?
…Откуда знать ему,
что с таким вопросом
надо обращаться
в Коминтерн,
в Москву?”

“Kiçik orqan” (“Органчик”). Multiplikasion satia. “Союзфильм”. 1933-cü il

Rejissor: N. Xodatayev
Rəqs səhnəsi O.Xodatayevanın rəhbərliyi altında yerinə yetirilib.

Qrafik tərtibat: Q.Yeçeistov, N.Xodatayev, D.Çerkes

Saltıkov-Şedrinin motivləri əsasında iki hissəli multiplikasion satirada Qlupov şəhərinin yüksəksəsli naçalniki Perexvat Zalixvatskinin macəraları təsvir edilib.

 (c) SOLFRONT.org

[Yazı original məqalədən Solfront.org üçün hazırlanmışdır]

sovet animasiyasi

sovet animasiyasiМКА ШТАБА знакомит вас с малоизвестной, но оттого не менее интересной историей советской анимации, находящейся в русле истории авангарда. Самат Мамбетшаев и Джошик Мурзахметов собрали десятку самых ярких поверсии МКА произведений 20-30-х годов, — предлагающих эстетику, отличную от привычной ныне диснеевской.

Самат Мамбетшаев, Джошик Мурзахметов

Поразительно активную пропаганду посредством лозунга и плаката вёл растущий коммунистический лагерь Советского Союза. Только за период 20-30-ых годов мастерами визуальной пропаганды было произведено более 10 тысяч политических плакатов. Задача — привлечь в свои ряды новых сторонников и указать на врага — жестокого эксплуататора, буржуя-капиталиста в шляпе.

В тоже самое время Ленин назвал кино важнейшим из всех искусств для пропаганды коммунистической идеологии. Повсеместно открывались кинотеатры, где первые короткометражки, подобно политплакатам и лозунгам, агитировали зрителей за вступление в партию, за объединение в колхозы, гарантировали здравоохранение, образование, хлеб и светлое будущее, при этом жёстко критикуя всё того же буржуя-капиталиста в шляпе.

Зачинатель советского анимационного кино — режиссёр-документалист Дзига Вертов — применял анимацию в своих документальных и публицистических работах. С выходом в 1924 году его первого анимационного фильма «Советские игрушки» родился не просто новый жанр, а новый вид искусства – классическая советская анимация (1924-1934). В этот период недавние выпускники ВХУТЕМАСа, молодые художники Николай Ходатаев, Юрий Меркулов и Зенон Комиссаренко организовали при Госкино экспериментальные мастерские мультипликации, из которых впоследствии вырос Союзмультфильм. Техника советской перекладной анимации, где каждая фаза видеоряда — это последовательность движений бумажной фигурки-марионетки, ускорила производство анимационных фильмов и продемонстрировала высочайшее мастерство художников советской графики.

Советские Игрушки. Анимация. Госкино. 1924

Режиссер: Д. Вертов
Аниматоры: А. Иванов, И. Беляков

Анимационный фильм «Советские игрушки» создан по мотивам политических шаржей карикатуриста, мастера советской политической сатиры Виктора Дени. Фильм показывает, как в годы пропаганды Новой экономической политики СССР спекулянты, нэпманы, иначе «нетрудовые элементы», облагались государственным налогом с целью вытеснения частного сектора из советской экономики. В завершении фильма «нетрудовые элементы» вешаются на новогоднюю ёлку.

Ленинская Кино-Правда. Киножурнал № 21. Госкино. 1925

Режиссер: Д. Вертов
«Наш ответ на злорадство буржуазного мира».

21-й выпуск Кино-Правды от группы «Киноки», которую основал Дзига Вертов, целиком посвящён годовщине смерти Ленина. Документальный видео-обзор активной работы вождя пролетариата дополнен визуализированным девизом «Ленин умер, но дело его живет».

Фрагмент анимации выпуска № 21:

Межпланетная революция. Мультфильм. Бюро Гос.Тех.Кино. Межрабпом-Русь. 1924

Сценарий и выполнение: З.П. Комиссаренко, Ю.А. Меркулов, Н.П. Ходатаев
«Межпланетная революция. Совершенно вероятное происшествие в 1929 году».

В 1920 году по эскизам работников отделения пропаганды Госкино СССР были выработаны первые образы буржуев-капиталистов. В пропагандистском мультфильме «Межпланетная революция» преследуемые красноармейцами кровососы-буржуи все вместе и со всем своим скарбом улетают на Марс, однако, достигнув планеты, становятся свидетелями марсианского конгресса коммунистической партии.

Вступай в кооператив. Агит-киноплакат. Издание Петросоюза. Контора съёмок. 1924

Режиссер неизвестен

Киноплакат «О кооперации», выпущенный во время проведения НЭП СССР по результатам XIII Съезда РКП.

«Задача кооператива есть, прежде всего, задача вытеснения из торговли частного капитала и тем самым создание сплочённой связи между крестьянским хозяйством, социалистической промышленностью…».

Китай в огне. Кино-картина. Экспериментальная мастерская в бюро ГосТехКино — Кино-Москва. 1925

Исполнение художественного коллектива: З. Комиссаренко, Н. Максимов, Ю. Меркулов, Н. Ходатаев

Первый советский получасовой анимационный фильм «Китай в огне» описывает историю эксплуатации и последующую революцию китайского народа. Фильм был смонтирован в единую картину коллективом аниматоров, каждый из которых создавал отдельную его часть (заметна разность стилистик). «Китай в огне» также включает в себя самые первые стереотипы образов интернациональных капиталистов — Америки, Великобритании, Японии и Китая. Стоит отметить, какими устойчивыми были эти образы, воспроизводившиеся в течение последующих десятилетий. «Китай в огне» считается первым фильмом, задачей которого являлась пропаганда социализма на востоке и агитация за интернационал.

Будем зорки. Агит-киноплакат. Межрабпом-Русь. 1927

Режиссер: Н. Ходатаев
«Били буржуазию ружьём, теперь будем бить рублём!»

Этот кино-плакат — пропаганда экономической кампании СССР — агитирует за активное участие населения в финансовой деятельности государства, например, через приобретение государственных облигаций. Мультфильм был выпущен во времена торгово-дипломатического кризиса между Великобританией и СССР.

Самоедский мальчик. Мультфильм. Совкино. 1928

Сценаристы, режиссеры и художники: Н. Ходатаев, О. Ходатаева, В. Брумберг, З. Брумберг
Художник-мультипликатор: В. Семенов

Поступив в Ленинградский рабфак, мальчик Чу готовится к новой жизни при социализме.

Почта. Мультфильм. Совкино. 1929

Режиссер и художник: М. Цехановский

Дебютная работа художника, режиссера Михаила Цехановского «Почта» выполнена в замечательной конструктивистской графике Эля Лисицкого. Мультфильм описывает долгое путешествие письма к советскому писателю Борису Житкову.

Фрагменты мультфильма:

Блэк энд Уайт. Мультипликационный памфлет. Межрабпомфильм. 1932

Режиссер: И. Иванов-Вано
Художник: Л. Амальрик

На капиталистической территории советскому зрителю особенно «не приглянулись» США — вследствие «бриллиантового» эффекта голливудского кинематографа и закулисного рабства чернокожего населения. В 1925 году Владимир Маяковский совершает путешествие по Америке и с первой остановкой парохода на Кубе, где корпорации США развернули сахарное и табачное производство, он записывает свои наблюдения в поэме «Блэк энд уайт». Позднее в 1933 году, на основе собственных эскизов Маяковского, поэма была визуализирована в анимационный фильм.

Негр
подходит
к туше дебелой:
«Ай бэг ёр па́рдон, мистер Брэгг!
Почему и сахар,
белый-белый,
должен делать
черный негр?
…Откуда знать ему,
что с таким вопросом
надо обращаться
в Коминтерн,
в Москву?

Органчик. Мультипликационная сатира. Союзфильм. 1933

Режиссер: Н. Ходатаев
Сцена танца выполнена под руководством О. Ходатаевой
Графическое оформление: Г. Ечеистов, Н. Ходатаев, Д. Черкес

Мультипликационная сатира в 2-х частях по мотивам Салтыкова-Щедрина, где описаны приключения голосистого градоначальника города Глупова генерал-майора Перехвата Залихватского.

 

 

Оригинал статьи

Oxşar yazılar:

Baxış sayı:43096