abunə ol: Yazılar | Şərhlər | Еmail

Ceyms Petras – İmperializm və demokratiya

Şərh


İmperializm və demokratiya arasında olan münasibət Qədim Afinadan başlamış Manhettandakı Azadlıq parkına qədər 2500 ildən çox müddət ərzində mübahisə və diskussiyalar mövzusu olub. Müasir imperializm (və kapitalizm) tənqidçiləri müstəmləkəçilik müharibələrini müşayiət edən artan polis dövləti aparatını və onun tədbirlərini – Klintonun antiterrorist qanunlarından və Buşun “Vətənpərvər aktlarından” tutmuş Obamanın xaricdə yaşayan Amerika vətəndaşlarıyla məhkəmədənkənar hesablaşmaq haqqında əmrinə qədər olanları misal kimi gətirərək iddia edirlər ki, imperializm və demokratiya bir araya sığmır.

 Keçmişdə isə Veberden Leninə qədər müxtəlif siyasi baxış və inanclara sahib bir çox imperializm nəzəriyyəçiləri belə hesab edirdilər ki, imperializm ölkələri birləşdirir, sinfi fərqləri azaldır və onu aktiv dəstəkləyən, imperiya partiyalarına səs verən imtiyazlı işçilər təbəqəsi yaradır. İmperializmin demokratik institutları möhkəmləndirdiyi və ya əksinə, zəiflətdiyi şəraitlərin tarixi, müqayisəli tədqiqatı bütün dünyada gedən demokratik hərəkatların qarşısında duran perspektiv və çətinliklərə aydınlıq gətirə bilərdi.

19-cu əsr

 19-cu əsrdə avro-amerikan imperiyası bütün dünyanı bürüdü. İmperiyanın genişlənməsiylə paralel olaraq demokratik institutlar da möhkəmlənir və genişlənirdi: seçki hüququ işçi sinfinə də aid edildi, öz aralarında rəqabətə girən partiyalar, sosial qanunvericilik yarandı və proletariat şəxsi siyasi nümayəndəlik aldı. Demokratiya və millətçiliyin eyni anda inkişafı, arxasında biri xarici ekspansiyanı dəstəkləyən, digəri isə demokratik siyasətin inkişafına kömək edən müxtəlif və bir-birinə zidd hərəkətverici qüvvələr duran “yalançı korrelyasiya” idi mi? Əslində sadəcə elitaların oxşarlığı haqda deyil, proimperialist və demokratik siyasətlər arasında olan ortaq məxrəcin mövcudluğu haqda da danışmaq lazımdır.

 19-cu və xüsusilə də 20-ci əsr ərzində Leyboristlər və sosial-demokrat partiyaların mühüm sektorları, həmçinin bir çox məşhur sol və inqilabi sosialistlər bu və ya digər vaxtda həm işçilərin tələblərini, həm də imperialist ekspansiyaları dəstəkləyirdilər. Hətta Karl Marks da özünün “New York Herald Tribune” üçün yazdığı erkən jurnalist işlərində Hindistanın Britaniya tərəfindən fəthinin feodal səddləri qıran, “müasirləşdirən qüvvəsini” vurğulayaraq, kritik olaraq dəstəkləyirdi. Elə həmin vaxtlarda Marks həmçinin 1848-ci ilin Avropa inqilablarını da dəstəkləyirdi (kritik olaraq).

 İmperializmin hərəkətverici qüvvəsi hakim siniflər bölündülər: bir qismi demokratik reformları, “vətəndaşlığı” imperiya müharibələrinə kütləvi dəstək cəlb etmək üçün bir vasitə hesab edirdilər, digərləri qorxurdular ki, demokratik reformlar sosial tələbləri qızışdıracaq və elitaların kapitalı idarə etmək və toplamaq qabiliyyətini sarsıdacaq. Hər iki tərəf haqlı idi: kütlələrin siyasətdə iştirakının artması ilə bərabər, imperiya quruluşunu qidalandıran müasir zəhərli millətçilik də əmələ gəldi. Eyni zamanda demokratik hüquqlara əli çatan kütlələr mövcud hakimiyyətə birbaşa təhlükə yaradan sinfi təşkilatlar yaratmağa başladılar. Hakim siniflər daxilində demokratik institutlar rəqabət aparan elit qruplar arasındakı münaqişələri sülh yoluyla həll etmək meydanı kimi qiymətləndirilirdi. Lakin kütləvi xarakter alandan bəri onları siyasi təhlükə kimi qəbul etməyə başladılar.

 Siyasi və imperiya partiyaları yenicə seçki hüququ əldə etmiş şəhər fəhlələri və yoxsul kəndlilərin səsləri uğrunda mübarizə aparırdılar. Sinfi və imperiya meylləri tez-tez eyni bir adamın içində “yaşayırdı”. İmperiya və ya sinfi başlanğıclardan hansının üstün olacağı böyük siyasi layihələrin uğur və uğursuzluqlarından asılı olaraq həll olunurdu. Başqa sözlə, imperiya ekspansiyaları uğurla həyata keçiriləndə, fəthlər nisbətən asan olmaqla müstəmləkələr şəklində çoxlu və təzə məhsullar gətirəndə demokratik işçilər İmperiyanı salamlayırdılar. Axı imperializm ticarəti genişləndirir, ixracata yaxşı təsir edir və idxalı ucuzlaşdırırdı, eyni zamanda yerli bazarları və istehsalçıları qoruyurdu. Bu da öz növbəsində imperiya proletariatının çox hissəsinin məşğulluğunun artmasına və maaşlarının qalxmasına gətirib çıxarırdı. Ona görə də leyboristlər, sosial-demokrat partiyalar və həmkarlar ittifaqları nəinki imperializmə qarşı çıxmırdılar, həmçinin onları aktiv şəkildə dəstəkləyirdilər.

 Və əksinə, əgər imperiya müharibələri qanlı, bahalı münaqişələrə çevrilirdisə, fəhlə sinfi tez öz şovinist meylini məyusluğa dəyişir və müxalifətə qoşulurdu.”Rədd olsun müharibə!” kimi demokratik tələblər İmperiya səcdəgahına gətirilmiş qeyri-bərabər qurbanlara qarşı tətillərə və etirazlara gətirib çıxarırdı. Demokratik və antiimperialist əhval-ruhiyyələr bir-birləriylə birləşirdi.

 Demokratiya və imperializm arasındakı münaqişə hərbi məğlubiyyət və imperiyanın işğal olunması hallarında daha açıq və qabarıq olurdu. Fransanın 1870-71-ci illərdə Fransa-Prussiya müharibəsindəki məğlubiyyəti, Almaniyanın Birinci dünya müharibəsində məğlub olması militarizmə, hakim sinfin hökmranlığına və bütün kapitalist imperializm sisteminə qarşı yönəlmiş kütləvi sosial-demokrat üsyanlara səbəb olmuşdu.

 Demokratiya və imperializm haqda mübahisələr. “Aşağıdan tarix”

 Tarixçilər, xüsusilə “aşağıdan tarix” adlı dəbdə olan konsepsiyaya etiqad edənlər, bir tərəfdən, işçi sinfin mübarizəsini şişirdirlər, digər tərəfdən isə kapitalist cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin qarşılıqlı dəstəyinin və uğurlu imperiya ekspansiyasında onun rolunun dərinliyini, sürəkliliyini lazımi qədər qiymətləndirmirdilər. Sinfi həmrəyliyin “ayrılmaz” və “instinktiv” olması haqqında iddialar işçilərin imperiya istilalarındakı aktiv rolu, onların əsgər qismində iştirakı, xarici mühacir – settler, ticari flotun dənizçisi və nəzarətçi olmaları ilə təkzib edilir. İngilis, fransız, sonralar da amerikan işçiləri arasında çoxlu sayda imperiyanın coşqun tərəfdarları var idi.

 Belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, işçilərin demokratik və imperiya şüurlarına münasibəti imperiya siyasəti, demokratik mübarizənin praktik, maddi nəticələrindən asılıdır.

 İşçilər və imperializm

 İmperiya quruluşu ixrac etmək və müstəmləkələrə gəlirli sərmayə qoymaq üçün işçilərdən az pula daha çox istehsal etməyi tələb edir. Bu, xüsusilə imperiya ekspansiyasının başlanğıc fazasında əmək və kapital arasında münaqişəyə gətirib çıxarır. İmperiya başçıları müstəmləkələr üzərində öz nəzarətlərini birləşdirdikdən sonra bazarların, əməyin və resursların istismarını gücləndirirlər. İmperiya ixracatı yerli rəqibləri məhv edir. Gəlirlər artır, maaşlar artır və işçilər imperiyaya qarşı ilkin müxalifliklərindən ixracatdan gələn gəlirin daha böyük hissəsini tələb etməyə doğru yön dəyişirdilər. İşçilər və həmkarlar ittifaqı liderləri yerli sənayeni rəqabətdən qoruyan və ona müstəmləkə bazarlar üzərində inhisar nəzarəti verən “imperiya üstünlüyü” siyasətini təqdir edirdilər. Onlar bunu, imperiya siyasəti onların iş yerlərini qoruduğu və həyat səviyyələrini qaldırdığı üçün edirdilər.

 Sinfi mübarizədə aktiv iştirak edən, qara siyahıya və ya həbsxanaya düşən işçilər könüllü olaraq ya da zorla müstəmləkələrə köçürülürdülər. Oraya yerləşərək onlar yaxşı maaşlı iş yerlərinə imtiyazlı giriş əldə edir və ixtisaslı xarici işçi statusuna malik olmaqla tez bir zamanda rəhbər vəzifələrə qoyulurdular. Müstəmləkələrdə olmaqla fəal, mübarizəyə meylli işçilər imperiya ortağına və kollaborasionistlərə çevrilirdilər. Onların əksətiyyəti öz kolleqalarını, qohumlarını, dostlarını onlara qoşulmağa və müvəffəqiyyətli settler və müqaviləçi sıralarını artırmağa çağırırdılar. İşçilərin “əhliləşdirilməsi”, demokratik və imperialist əhval-ruhiyyələrin barışması uğurlu imperializmin səbəb-nəticəsi idi.

İmperiyanın loyallığı: yalnız çörəklə deyil

 Baxmayaraq ki, işçilərin “uğurlu imperializmdən” aldığı maddi mənfəət onların imperiya şüuruna təsir edən həlledici amil idi, emosional-ruhi qidalanma, “simvolik məmnunluq”, “dünyanın aparıcı ölkəsiylə”, üzərində heç vaxt “günəş batmayan” İmperiya ilə əlaqəli olmaq hissi də az əhəmiyyət kəsb etmirdi. İşçilərin kütləvi şəkildə “müstəmləkələrdə” istismar olunan şaxtaçılarla, plantasiya işçiləri ilə və ya öz torpaqlarından qovulmuş kəndlilər, xırda torpaq sahibləri ilə “həmrəy” olduqları imperiya tapmaq demək olar ki, mümkün deyil. Müstəmləkə dövlətin işğalı nə qədər güclü olsa, “müstəmləkə imkanları” da o qədər geniş, müstəmləkəyə nüfuz etmə daha dərin, imperiya işçiləri arasında imperiya üstünlüyü duyğusu da daha möhkəm olur. Təəccüblü deyil ki, britaniyalı işçilər, həmkarlar ittifaqı və Leyboristlər Partiyası Çinə qarşı barbar tiryək müharibələrinə, 19-cu əsrdə İrlandiyada və 20-ci əsrdə Hindistanda İmperiya tərəfindən təşkil olunmuş aclıq soyqırımına qarşı heç cür müqavimət göstərmədilər. Oxşar qaydada fransız işçi partiyaları, xüsusilə sosialistlər nəticədə onların məğlubiyyətinə və daxili dezinteqrasiyaya səbəb olan Hindi-Çində və Əlcəzairdəki müstəmləkə müharibələrində ön sıralarda idilər. Eyni yolla Amerika Əmək Federasiyası (AFL) və milyonlarla “sadə işçi” ABŞ-ın Kuba və Filippinə qarşı müstəmləkə müharibələrini, Karib hövzəsi və Mərkəzi Amerika ölkələrinə müdaxiləni dəstəkləyirdilər. Yalnız radikal işçilərin cüzi azlığı bu müharibələrə etiraz edirdilər. Əmək qüvvələrinin qismən Amerikanın müstəmləkə müharibələrinə qarşı çıxması ABŞ-ın Koreya, Vyetnam və Əfqanıstandakı aqressiyaları zamanı baş verdi. Bu, üfüqdə hətta zəif qələbə əlamətləri olmadan yüksək itkilərin və çox böyük iqtisadi dəyərin nəticəsi idi. Əlavə etmək lazımdır ki, Amerika işçiləri imperiya müharibələrinə qarşı çıxış etsələr belə, müstəmləkələrdəki milli-azadlıq və işçi hərəkatları ilə həmrəylik nümayiş etdirmirdilər.

İmperializm və “həqiqi demokratlar”

 Bəzi solların elədiyi kimi, imperializmin “həqiqi demokratiya” ilə bir araya sığmadığını iddia etmək son 150 ildə azad seçkilərin, xüsusilə son onilliklərdə əhəmiyyətli dərəcədə azalmış olsa da siyasi partiya və insan hüquqları yarışmasının mövcudluğunu inkar etmək deməkdir. Əslində, imperiya ekspansiyası birbaşa olaraq, imperiya rəhbərlərinə, öz fəaliyyətlərinə aktiv daxili dəstəklə və ya heç olmasa xalqın qanlı, soyqırımlı müstəmləkə müharibələri ilə passiv razılığı ilə bəraət qazandırmağa imkan verən demokratik institutları müdafiə edən vətəndaş “öhdəliklərindən” irəli gəlirdi.

 Əgər demokratiya heç vaxt imperializmin yolunda bir maneə olmayıbsa və hətta müəyyən şəraitlərdə ona kömək olubsa, onda hansı şəraitlərdə işçilər və ümumvətəndaş hərəkatları imperiya müharibələrinə qarşı çıxış edirdilər? Başqa sözlə: demokratik institutlar imperiya siyasətinin hərəkətverici qüvvəsi kimi fəaliyyətini dayandırdıqda sistem necə işləyir?

 İmperiya demokratiyasından imperiya polis dövlətinə doğru 

 Son onillik bizə ABŞ-dakı imperializm və demokratiya arasındakı əlaqəyə aid mühüm dərs verdi.

11 sentyabr 2001-ci ildə ABŞ-a gələn və təyyarələr qaçıran məşhur “terroristlər” ətrafında dönən ziddiyətli siyasi hadisələrdən başlayaraq, Amerika hökuməti iki böyük müstəmləkə müharibəsi, suda və quruda Somali, Yəmən, Liviya, Pakistan və digər ölkələrdə çoxlu sayda “xırda”, “gizli” əməliyyatlara başladı. NATO ilə sıx əməkdaşlıqla Buş rejimi və onun heç kim tərəfindən seçilməmiş yüksək rütbəli militaristləri, sionist məmurları tərəfindən başladılmış “terrora qarşı qlobal müharibə” demokratik şəkildə seçilmiş Konqresdə dəstəklənirdi. Yəni demək olar ki, nəhəng təbliğat kampaniyası tərəfindən yola gətirilmiş, KİV-in abırsız yalanları ilə qorxudulmuş və aldadılmış elektoratın əsas hissəsi “terrora qarşı müharibəni” dəstəklədi.

Hərbi xərclərin çoxalmasını, terrorizmə qarşı qlobal müharibənin nəhəng imkanlarını, daxili repressiv aparatın (Milli təhlükəsizliyin) kəskinləşməsini nəzərə alsaq, öz növbəsində demokratik institutları və vətəndaş hüquqlarını əvəz edən yeni mərkəzləşmiş polis dövlətinin yarandığını demək olar.

 İmperiya siyasəti başlanğıc hərbi uğurlar mərhələsindən olduqca problematik, uzun müddətli işğala keçid etdi. Bu, müqavimətin inkişafına, dövlət xərclərinin sürətlə artmasına, dərinləşən fiskal böhrana, sosial dövlətin iflasına və siyasi müxalifətin yüksəlişinə gətirib çıxardı.

 Keçmişdə olduğu kimi, uzun müddətli, bahalı və yaxın gələcəkdə müvəffəqiyyətli sonluq vəd etməyən indiki imperiya müharibələri də cəmiyyətdə aşkar imtina və etiraza keçən məyusluq yaratdı. İmperiya siyasətbazlarına səs verən, əsas vətəndaş və konstitusiya normalarını tapdalayan repressiv qanunvericiliyi dəstəkləyən əksər insanlar imperiya gündəliyindən böyük narazılıqla üz döndərdilər. Bu gün demokratik çoxluq xüsusilə resessiyaları və 20%-ə çatan işsizliyi nəzərə alsaq, ilk sıraya öz sinfi, iqtisadi maraqlarını qoyur. 2008-11-ci illərdəki sonsuz müharibələr və dərinləşən böhran demokratiya və imperializm arasında münaqişəni qızışdırırdı.

 Başqa sözlə, demokratik çoxluq imperiya müharibələrinin aparılmasında maneəyə çevrildi. İraq, Əfqanıstan, Liviya və digər ölkələrə qarşı yönəlmiş aqressiya asan və sürətli qalibiyyətlərə, təbii sərvətlərin və ixracat üçün gəlirli bazarların zəbt olunmasına gətirib çıxarmadı. Yeni iş yerləri yaranmadı, imperiya ölkəsinin muzdlu əməyi heç bir xeyir və üstünlük almadı. Nəhəng hərbi xərclər sosial proqramları və infrastruktur layihələrini sarsıtdı. İşğal olunmuş ölkələrdəki az sayda təhlükəli iş yerləri işsizlər üçün çox da cəlbedici olmadı.

 Əvvəlki müstəmləkə müharibələrindən fərqli olaraq, bu dəfə hətta qarət olunmuş sərvətin az hissəsi də öz imperializmini dəstəkləmək üçün işçiləri satın almağa istifadə olunmadı. İmperiya avantyuralarının dəyəri ağır yük kimi muzdlu işçilərin üzərinə düşdü, onların maaşlarına və həyat standartlarına təsir etdi. Reqressiv vergiqoyma tədricən bütün şovinist böyüklük və üstünlük duyğularını məhv etdi. Bununla yanaşı İmperiya vətəndaşlarında siyasi zərərlik kompleksi yarandı. İnadkar islam müqaviməti və Çinin iqtisadi gücünün artması ilə üzləşən əhalinin böyük hissəsi baş verənlərə tənqidi baxmağa başladı. Vaşinqtonda və Uol-Stritdə “nəyinsə kökündən səhv olduğunun” dərk olunması böyük kütlələri bürüdü. Onların İmperiya alayları qələbəylə Əfqanıstan və İraqda marş edərkən hiss etdikləri ilkin sevinc və axmacasına bayraq yelləmələri acı məğlubiyyət və müflisləşmiş rəhbərlərə qarşı qəzəblə əvəz olundu. Əhalinin 80%-dən çoxu hal-hazırda hər iki partiyanı rədd etməklə Konqresə neqativ yanaşır. Ağ Evə, Pentaqona, Milli təhlükəsizliyə qarşı da münasibət analojidir.

 Onilliklərlə davam edən müharibələr və dörd illik böhrandan sonra kütləvi böhranlar başladı. “Uol Striti işğal et” hərəkatı hərbi-maliyyə elitasının hakimiyyətini total şəkildə inkar edərək imperiya gündəliyini sıxışdırmaqla masaya yeni kartlar qoyur.

 İcraçı hökumət orqanları, xüsusilə polis, məhkəmələr və kəşfiyyat azğın polis özbaşınalığı tədbirlərini daha da çox tətbiq edirlər. On milyonlarla insan Milli təhlükəsizliyin nəzarəti altına düşüb. Polis dövləti milyonlarla faksı, elektron poçt vasitəsilə müraciətləri ələ keçirir, veb-saytların məzmununu izləyir və telefon danışıqlarını dinləyir. İmperiya və demokratiya arasındakı əlaqə dekadent imperiyanın artıq elektoral dəstək və razılığı təmin edə bilmədiyi nöqtədə qırıldı.

 Daha da çox sayda şübhəli terrorist sui-qəsdlər xüsusi xidmət orqanları tərəfindən hazırlanır. Vaşinqtonda Səudiyyə Ərəbistanı səfirinə qarşı İranın sui-qəsd cəhdi, İran körfəzində əhalinin imperiya militarizminə dəstəyinə nail olmaq üçün tələsik yaradılmış ən primitiv və kobud saxtakarlıq oldu. Nüfuzlu, lakin az sayda İsrail tərəfdarları lobbisindən fərqli olaraq, Amerika ictimai rəyi artıq bu cür hiylələrə aldanmır. O, iş yerləri tələb edir və Uol Stritə qarşı etiraz edir.

 İmperializm və demokratiya arasındakı münaqişə artdıqca əvvəllər mövcud olan “konsensus” hissələrə parçalanır. Ağ Ev və Konqres dərin antidemokratik polis dövlətinə arxalanaraq imperializmi seçirlər. Seçicilərin əksəriyyəti öz demokratik hüquqlarının qalıqlarından siyasi quruluşun imperiyadan sosial respublikaya doğru dəyişməsi üçün istifadə edərək hökumətə təzyiq edirlər.

Nəticələr

 Biz iddia edirdik ki, yüksələn imperializm dövründə imperializm və demokratiya bir-birini qarşılıqlı şəkildə dəstəkləyir və tamamlayırdı. Biz göstərdik ki, işğalçı müharibələr qısa müddətli və ucuz olduqda, kapitala gəlir və muzdlu əmək üçün yeni iş yerləri gətirdikdə demokratik çoxluğun geniş dəstəyini alırdılar. Demokratik institutlar, xarici müstəmləkələr satış bazarlarını ucuz sərvətlərlə təmin edəndə və imperiya ölkələrinin həyat səviyyəsini qaldıranda çiçəklənirdilər. İşçilər imperiya partiyalarına səs verirdilər, icraçı və qanunverici hökumət orqanlarını dəstəkləyirdilər, müstəmləkə müharibələri veteranlarını (“bizim əsgərləri”) alqışlayırdılar. Çoxu müstəmləkələrdə könüllü olaraq döyüşməyə gedirdi. İmperiya dövləti, arxasında sadə vətəndaşların geniş dəstəyinə malik olaraq qismən konstitusion təminata “əməl edirdi”. Lakin imperializm və demokratiyanın nigahı “struktur xarakterli” deyil. O, indi bizim müşayiət etdiyimiz kimi ittifaqın hər iki tərəfi arasında dərin və ağrılı qırılma yaradan bir sıra dəyişkən ilkin şərtlərdən asılıdır.

 Uzunmüddətli, uğursuz, bahalı imperiya müharibələri artıq bütöv bir nəslin həyat standartlarını daha da güclü sarsıdır, imperiya başçıları və vətəndaşlar arasında razılığı mümkünsüz edir. Potensial fikir ayrılığının ilk əlamətləri Koreya müharibəsi dövründə, ictimai rəyin soyuq müharibənin və Koreyaya Amerika müdaxiləsinin memarı olan  prezident Trumenə üz döndərməsindən aydın görünürdü. Vyetnam müharibəsi zamanı münaqişə daha da aydın nəzərə çarpan oldu. On milyonlarla çağırış yaşında olan amerikalının həyatını, sağlamlığını və əmin-amanlığınını məhv edən, uzun sürən, məğlub olunmuş müharibəylə üzləşərək milyonlarla vətəndaş və hərbçi müharibənin dayandırılmasını seçdi və imperiya aqressiyasına qarşı çıxdılar. Repressiv hökumət 1970-ci illərin demokratik yüksəlişini yatırmaq üçün hələ də kifayət qədər mütəşəkkil deyildi. Vyetnam müharibəsinin bitməsi demokratik Amerikanın imperiyaya qarşı durmaq və respublikanı dirçəltmək yolunda ən böyük nailiyyəti idi.

 Sonrakı, Panama, Qrenada və Haitiyə olan xırda, sürətli və ucuz müdaxilələr imperializm və demokratiya arasında heç bir münaqişəyə səbəb olmadı. Analoji şəkildə Nikaraqua, Salvador, Qvatemala, Anqola, Mozambik, Əfqanıstan və Balkanlardakı gizli, surroqat müharibələr də heç bir xüsusi müxaliflik doğurmadı, çünki xərclər və imperiya vətəndaşlarının həyatı baxımından çox ucuz başa gəldi, sosial rifahın, gəlirlərin azalması ilə müşayiət edilmədi.

 Əfqanıstan, İraq kimi davam edən qlobal kampaniya müharibələrinin başlanğıcı da bəzi imperiya strateqləri tərəfindən eyni cür qiymətləndirilirdi: cüzi itkilərlə sürətli, bahalı olmayan qələbələr. Pentaqonda yüksək rütbəli bir İsrail tərəfdarı məmur hətta iddia edirdi ki, İraqın işğalı oradan qarət olunmuş neftin hesabına “öz-özünü ödəyən” olacaq.

21-ci yüzilliyin müharibələri ilə hər şey başqa cür oldu: onlar Mərkəzi Amerika və Karib ssenarisiylə deyil, Koreya-Vyetnam ssenarisi ilə getdilər. Olduqca bahalı olan bu müharibələr sürətli qələbə gətirmədilər, ən pisi də odur ki, Koreya və Vyetnamdakı məğlubiyyəti yumşaldan, 1950-60-cı illərin iqtisadi bumundan fərqli olaraq, görünməmiş iqtisadi böhran vaxtı baş verdilər.

 Demokratiya və imperializm arasındakı ziddiyət çox kəskinləşib. Demokratik müxalifət böyüyüb və polis dövləti daha da aşkar və məqsədyönlü olub. İmperializm repressiv orqanların səlahiyyətlərinin artırılması, dekretlərlə idarə etməyə nail olmaq üçün daha çox uydurma daxili və xarici terrorist sui-qəsdlərə arxalanır. Ağ Evin nəsihətləri boş söz olaraq qalır. Əhali öz rəhbərlərinə və onların ixtiyari həbslərə, total izləmələrə və Amerika vətəndaşları ( və hətta onların uşaqları) üzərində məhkəmədən kənar hesablaşmalara bəraət qazandırmaqlarına daha az güvənir.

 Bu gün biz imperiya demokratiyasına immanent şəkildə məxsus olan geniş miqyaslı, uzun müddətli hədələrlə üzləşirik. “Daxili ziddiyətlərə” görə deyil, gec və ya tez imperiya güclərinin özlərini daima antiimperialist və milli-azadlıq hərəkatları ilə mübarizədə əldən saldıqları üçün. İmperiya müharibələri yalnız əksər muzdlu işçilərə ziyanlı təsir göstərməyə başlayanda demokratiya və imperializm arasında qırılma baş verir. Yalnız o zaman demokratik qüvvələr, məqsədi imperiyanı rədd etmək və sosial ədalət üzərində qurulan demokratik respublika yaratmaq olan hərəkatlar formalaşdırmağa qadirdilər.

 Hal-hazırda imperiya strukturlarının bütün siyasi institutlara daxil olaraq, Milli təhlükəsizlik adlı hər yerə yayılmış, nəhəng polis aparatının dəstəyindən istifadə edərək, çox dərin kök salması təhlükəsi var. Ola bilsin ki, imperiya polis dövlətini demokratik respublikaya transformasiya etmək üçün lazım olan kütləvi demokratik üsyanın alovunu yandırmaq üçün böyük hərbi-siyasi sarsıntıya ehtiyac var. Artan təcrid və gücsüzlük duyğusu kənarda hərbi məğlubiyyətlər və evdə dərinləşən iqtisadi böhranla üzləşən hakim rejimə təsir edir. Təhlükə ondan ibarətdir ki, yığılan qorxu və məyusluq Ağ Evi xalqın inamını qazanmaq üçün uydurulmuş bəhanə ilə İrana hücum etməyə məcbur edə bilər. İrana qarşı olan Amerika – İsrail hücumu ümumdünya fəlakətinə gətirəcək. İran qisas ala bilər və bunu edəcək. İran körfəzindəki neft quyularına od vuracaqlar. Həyati əhəmiyyətli dəniz yolları bağlanacaq. Neft və qazın qiyməti göylərə qədər qalxacaq, bu da Asiya, Avropa və Amerika iqtisadiyyatını iflasa uğradacaq. İran qoşunları öz iraqlı müttəfiqləri ilə birgə Bağdaddakı Amerika qarnizonunu bloklayacaq. Əfqanıstan, Pakistan və bütün yerdə qalan islam dünyası silahlanacaq. Amerika qüvvələri təslim olacaq ya da geriyə çəkiləcək. Müharibə bütün Amerika xəzinəsini dağıdacaq. Büdcə defisiti bütünlüklə nəzarətdən çıxacaq.İşsizlik inanılmaz yüksəkliyə qalxacaq. Hadisələrin bu ardıcıllığı kütləvi demokratik hərəkatlar yaradacaq və onunla mübarizədə tənəzzül edən, aqoniyalı İmperiya özü ilə birlikdə bütün bəşəriyyəti də cəhənnəmə dartıb aparacaq…

                                                                                             (c) SOLFRONT.org

 [Yazı left.ru saytından Solfront.org üçün hazırlanmışdır]


İmperializm və demokratiya arasında olan münasibət Qədim Afinadan başlamış Manhettandakı Azadlıq parkına qədər 2500 ildən çox müddət ərzində mübahisə və diskussiyalar mövzusu olub. Müasir imperializm (və kapitalizm) tənqidçiləri müstəmləkəçilik müharibələrini müşayiət edən artan polis dövləti aparatını və onun tədbirlərini – Klintonun antiterrorist qanunlarından və Buşun “Vətənpərvər aktlarından” tutmuş Obamanın xaricdə yaşayan Amerika vətəndaşlarıyla məhkəmədənkənar hesablaşmaq haqqında əmrinə qədər olanları misal kimi gətirərək iddia edirlər ki, imperializm və demokratiya bir araya sığmır.

 Keçmişdə isə Veberden Leninə qədər müxtəlif siyasi baxış və inanclara sahib bir çox imperializm nəzəriyyəçiləri belə hesab edirdilər ki, imperializm ölkələri birləşdirir, sinfi fərqləri azaldır və onu aktiv dəstəkləyən, imperiya partiyalarına səs verən imtiyazlı işçilər təbəqəsi yaradır. İmperializmin demokratik institutları möhkəmləndirdiyi və ya əksinə, zəiflətdiyi şəraitlərin tarixi, müqayisəli tədqiqatı bütün dünyada gedən demokratik hərəkatların qarşısında duran perspektiv və çətinliklərə aydınlıq gətirə bilərdi.

19-cu əsr

 19-cu əsrdə avro-amerikan imperiyası bütün dünyanı bürüdü. İmperiyanın genişlənməsiylə paralel olaraq demokratik institutlar da möhkəmlənir və genişlənirdi: seçki hüququ işçi sinfinə də aid edildi, öz aralarında rəqabətə girən partiyalar, sosial qanunvericilik yarandı və proletariat şəxsi siyasi nümayəndəlik aldı. Demokratiya və millətçiliyin eyni anda inkişafı, arxasında biri xarici ekspansiyanı dəstəkləyən, digəri isə demokratik siyasətin inkişafına kömək edən müxtəlif və bir-birinə zidd hərəkətverici qüvvələr duran “yalançı korrelyasiya” idi mi? Əslində sadəcə elitaların oxşarlığı haqda deyil, proimperialist və demokratik siyasətlər arasında olan ortaq məxrəcin mövcudluğu haqda da danışmaq lazımdır.

 19-cu və xüsusilə də 20-ci əsr ərzində Leyboristlər və sosial-demokrat partiyaların mühüm sektorları, həmçinin bir çox məşhur sol və inqilabi sosialistlər bu və ya digər vaxtda həm işçilərin tələblərini, həm də imperialist ekspansiyaları dəstəkləyirdilər. Hətta Karl Marks da özünün “New York Herald Tribune” üçün yazdığı erkən jurnalist işlərində Hindistanın Britaniya tərəfindən fəthinin feodal səddləri qıran, “müasirləşdirən qüvvəsini” vurğulayaraq, kritik olaraq dəstəkləyirdi. Elə həmin vaxtlarda Marks həmçinin 1848-ci ilin Avropa inqilablarını da dəstəkləyirdi (kritik olaraq).

 İmperializmin hərəkətverici qüvvəsi hakim siniflər bölündülər: bir qismi demokratik reformları, “vətəndaşlığı” imperiya müharibələrinə kütləvi dəstək cəlb etmək üçün bir vasitə hesab edirdilər, digərləri qorxurdular ki, demokratik reformlar sosial tələbləri qızışdıracaq və elitaların kapitalı idarə etmək və toplamaq qabiliyyətini sarsıdacaq. Hər iki tərəf haqlı idi: kütlələrin siyasətdə iştirakının artması ilə bərabər, imperiya quruluşunu qidalandıran müasir zəhərli millətçilik də əmələ gəldi. Eyni zamanda demokratik hüquqlara əli çatan kütlələr mövcud hakimiyyətə birbaşa təhlükə yaradan sinfi təşkilatlar yaratmağa başladılar. Hakim siniflər daxilində demokratik institutlar rəqabət aparan elit qruplar arasındakı münaqişələri sülh yoluyla həll etmək meydanı kimi qiymətləndirilirdi. Lakin kütləvi xarakter alandan bəri onları siyasi təhlükə kimi qəbul etməyə başladılar.

 Siyasi və imperiya partiyaları yenicə seçki hüququ əldə etmiş şəhər fəhlələri və yoxsul kəndlilərin səsləri uğrunda mübarizə aparırdılar. Sinfi və imperiya meylləri tez-tez eyni bir adamın içində “yaşayırdı”. İmperiya və ya sinfi başlanğıclardan hansının üstün olacağı böyük siyasi layihələrin uğur və uğursuzluqlarından asılı olaraq həll olunurdu. Başqa sözlə, imperiya ekspansiyaları uğurla həyata keçiriləndə, fəthlər nisbətən asan olmaqla müstəmləkələr şəklində çoxlu və təzə məhsullar gətirəndə demokratik işçilər İmperiyanı salamlayırdılar. Axı imperializm ticarəti genişləndirir, ixracata yaxşı təsir edir və idxalı ucuzlaşdırırdı, eyni zamanda yerli bazarları və istehsalçıları qoruyurdu. Bu da öz növbəsində imperiya proletariatının çox hissəsinin məşğulluğunun artmasına və maaşlarının qalxmasına gətirib çıxarırdı. Ona görə də leyboristlər, sosial-demokrat partiyalar və həmkarlar ittifaqları nəinki imperializmə qarşı çıxmırdılar, həmçinin onları aktiv şəkildə dəstəkləyirdilər.

 Və əksinə, əgər imperiya müharibələri qanlı, bahalı münaqişələrə çevrilirdisə, fəhlə sinfi tez öz şovinist meylini məyusluğa dəyişir və müxalifətə qoşulurdu.”Rədd olsun müharibə!” kimi demokratik tələblər İmperiya səcdəgahına gətirilmiş qeyri-bərabər qurbanlara qarşı tətillərə və etirazlara gətirib çıxarırdı. Demokratik və antiimperialist əhval-ruhiyyələr bir-birləriylə birləşirdi.

 Demokratiya və imperializm arasındakı münaqişə hərbi məğlubiyyət və imperiyanın işğal olunması hallarında daha açıq və qabarıq olurdu. Fransanın 1870-71-ci illərdə Fransa-Prussiya müharibəsindəki məğlubiyyəti, Almaniyanın Birinci dünya müharibəsində məğlub olması militarizmə, hakim sinfin hökmranlığına və bütün kapitalist imperializm sisteminə qarşı yönəlmiş kütləvi sosial-demokrat üsyanlara səbəb olmuşdu.

 Demokratiya və imperializm haqda mübahisələr. “Aşağıdan tarix”

 Tarixçilər, xüsusilə “aşağıdan tarix” adlı dəbdə olan konsepsiyaya etiqad edənlər, bir tərəfdən, işçi sinfin mübarizəsini şişirdirlər, digər tərəfdən isə kapitalist cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin qarşılıqlı dəstəyinin və uğurlu imperiya ekspansiyasında onun rolunun dərinliyini, sürəkliliyini lazımi qədər qiymətləndirmirdilər. Sinfi həmrəyliyin “ayrılmaz” və “instinktiv” olması haqqında iddialar işçilərin imperiya istilalarındakı aktiv rolu, onların əsgər qismində iştirakı, xarici mühacir – settler, ticari flotun dənizçisi və nəzarətçi olmaları ilə təkzib edilir. İngilis, fransız, sonralar da amerikan işçiləri arasında çoxlu sayda imperiyanın coşqun tərəfdarları var idi.

 Belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, işçilərin demokratik və imperiya şüurlarına münasibəti imperiya siyasəti, demokratik mübarizənin praktik, maddi nəticələrindən asılıdır.

 İşçilər və imperializm

 İmperiya quruluşu ixrac etmək və müstəmləkələrə gəlirli sərmayə qoymaq üçün işçilərdən az pula daha çox istehsal etməyi tələb edir. Bu, xüsusilə imperiya ekspansiyasının başlanğıc fazasında əmək və kapital arasında münaqişəyə gətirib çıxarır. İmperiya başçıları müstəmləkələr üzərində öz nəzarətlərini birləşdirdikdən sonra bazarların, əməyin və resursların istismarını gücləndirirlər. İmperiya ixracatı yerli rəqibləri məhv edir. Gəlirlər artır, maaşlar artır və işçilər imperiyaya qarşı ilkin müxalifliklərindən ixracatdan gələn gəlirin daha böyük hissəsini tələb etməyə doğru yön dəyişirdilər. İşçilər və həmkarlar ittifaqı liderləri yerli sənayeni rəqabətdən qoruyan və ona müstəmləkə bazarlar üzərində inhisar nəzarəti verən “imperiya üstünlüyü” siyasətini təqdir edirdilər. Onlar bunu, imperiya siyasəti onların iş yerlərini qoruduğu və həyat səviyyələrini qaldırdığı üçün edirdilər.

 Sinfi mübarizədə aktiv iştirak edən, qara siyahıya və ya həbsxanaya düşən işçilər könüllü olaraq ya da zorla müstəmləkələrə köçürülürdülər. Oraya yerləşərək onlar yaxşı maaşlı iş yerlərinə imtiyazlı giriş əldə edir və ixtisaslı xarici işçi statusuna malik olmaqla tez bir zamanda rəhbər vəzifələrə qoyulurdular. Müstəmləkələrdə olmaqla fəal, mübarizəyə meylli işçilər imperiya ortağına və kollaborasionistlərə çevrilirdilər. Onların əksətiyyəti öz kolleqalarını, qohumlarını, dostlarını onlara qoşulmağa və müvəffəqiyyətli settler və müqaviləçi sıralarını artırmağa çağırırdılar. İşçilərin “əhliləşdirilməsi”, demokratik və imperialist əhval-ruhiyyələrin barışması uğurlu imperializmin səbəb-nəticəsi idi.

İmperiyanın loyallığı: yalnız çörəklə deyil

 Baxmayaraq ki, işçilərin “uğurlu imperializmdən” aldığı maddi mənfəət onların imperiya şüuruna təsir edən həlledici amil idi, emosional-ruhi qidalanma, “simvolik məmnunluq”, “dünyanın aparıcı ölkəsiylə”, üzərində heç vaxt “günəş batmayan” İmperiya ilə əlaqəli olmaq hissi də az əhəmiyyət kəsb etmirdi. İşçilərin kütləvi şəkildə “müstəmləkələrdə” istismar olunan şaxtaçılarla, plantasiya işçiləri ilə və ya öz torpaqlarından qovulmuş kəndlilər, xırda torpaq sahibləri ilə “həmrəy” olduqları imperiya tapmaq demək olar ki, mümkün deyil. Müstəmləkə dövlətin işğalı nə qədər güclü olsa, “müstəmləkə imkanları” da o qədər geniş, müstəmləkəyə nüfuz etmə daha dərin, imperiya işçiləri arasında imperiya üstünlüyü duyğusu da daha möhkəm olur. Təəccüblü deyil ki, britaniyalı işçilər, həmkarlar ittifaqı və Leyboristlər Partiyası Çinə qarşı barbar tiryək müharibələrinə, 19-cu əsrdə İrlandiyada və 20-ci əsrdə Hindistanda İmperiya tərəfindən təşkil olunmuş aclıq soyqırımına qarşı heç cür müqavimət göstərmədilər. Oxşar qaydada fransız işçi partiyaları, xüsusilə sosialistlər nəticədə onların məğlubiyyətinə və daxili dezinteqrasiyaya səbəb olan Hindi-Çində və Əlcəzairdəki müstəmləkə müharibələrində ön sıralarda idilər. Eyni yolla Amerika Əmək Federasiyası (AFL) və milyonlarla “sadə işçi” ABŞ-ın Kuba və Filippinə qarşı müstəmləkə müharibələrini, Karib hövzəsi və Mərkəzi Amerika ölkələrinə müdaxiləni dəstəkləyirdilər. Yalnız radikal işçilərin cüzi azlığı bu müharibələrə etiraz edirdilər. Əmək qüvvələrinin qismən Amerikanın müstəmləkə müharibələrinə qarşı çıxması ABŞ-ın Koreya, Vyetnam və Əfqanıstandakı aqressiyaları zamanı baş verdi. Bu, üfüqdə hətta zəif qələbə əlamətləri olmadan yüksək itkilərin və çox böyük iqtisadi dəyərin nəticəsi idi. Əlavə etmək lazımdır ki, Amerika işçiləri imperiya müharibələrinə qarşı çıxış etsələr belə, müstəmləkələrdəki milli-azadlıq və işçi hərəkatları ilə həmrəylik nümayiş etdirmirdilər.

İmperializm və “həqiqi demokratlar”

 Bəzi solların elədiyi kimi, imperializmin “həqiqi demokratiya” ilə bir araya sığmadığını iddia etmək son 150 ildə azad seçkilərin, xüsusilə son onilliklərdə əhəmiyyətli dərəcədə azalmış olsa da siyasi partiya və insan hüquqları yarışmasının mövcudluğunu inkar etmək deməkdir. Əslində, imperiya ekspansiyası birbaşa olaraq, imperiya rəhbərlərinə, öz fəaliyyətlərinə aktiv daxili dəstəklə və ya heç olmasa xalqın qanlı, soyqırımlı müstəmləkə müharibələri ilə passiv razılığı ilə bəraət qazandırmağa imkan verən demokratik institutları müdafiə edən vətəndaş “öhdəliklərindən” irəli gəlirdi.

 Əgər demokratiya heç vaxt imperializmin yolunda bir maneə olmayıbsa və hətta müəyyən şəraitlərdə ona kömək olubsa, onda hansı şəraitlərdə işçilər və ümumvətəndaş hərəkatları imperiya müharibələrinə qarşı çıxış edirdilər? Başqa sözlə: demokratik institutlar imperiya siyasətinin hərəkətverici qüvvəsi kimi fəaliyyətini dayandırdıqda sistem necə işləyir?

 İmperiya demokratiyasından imperiya polis dövlətinə doğru 

 Son onillik bizə ABŞ-dakı imperializm və demokratiya arasındakı əlaqəyə aid mühüm dərs verdi.

11 sentyabr 2001-ci ildə ABŞ-a gələn və təyyarələr qaçıran məşhur “terroristlər” ətrafında dönən ziddiyətli siyasi hadisələrdən başlayaraq, Amerika hökuməti iki böyük müstəmləkə müharibəsi, suda və quruda Somali, Yəmən, Liviya, Pakistan və digər ölkələrdə çoxlu sayda “xırda”, “gizli” əməliyyatlara başladı. NATO ilə sıx əməkdaşlıqla Buş rejimi və onun heç kim tərəfindən seçilməmiş yüksək rütbəli militaristləri, sionist məmurları tərəfindən başladılmış “terrora qarşı qlobal müharibə” demokratik şəkildə seçilmiş Konqresdə dəstəklənirdi. Yəni demək olar ki, nəhəng təbliğat kampaniyası tərəfindən yola gətirilmiş, KİV-in abırsız yalanları ilə qorxudulmuş və aldadılmış elektoratın əsas hissəsi “terrora qarşı müharibəni” dəstəklədi.

Hərbi xərclərin çoxalmasını, terrorizmə qarşı qlobal müharibənin nəhəng imkanlarını, daxili repressiv aparatın (Milli təhlükəsizliyin) kəskinləşməsini nəzərə alsaq, öz növbəsində demokratik institutları və vətəndaş hüquqlarını əvəz edən yeni mərkəzləşmiş polis dövlətinin yarandığını demək olar.

 İmperiya siyasəti başlanğıc hərbi uğurlar mərhələsindən olduqca problematik, uzun müddətli işğala keçid etdi. Bu, müqavimətin inkişafına, dövlət xərclərinin sürətlə artmasına, dərinləşən fiskal böhrana, sosial dövlətin iflasına və siyasi müxalifətin yüksəlişinə gətirib çıxardı.

 Keçmişdə olduğu kimi, uzun müddətli, bahalı və yaxın gələcəkdə müvəffəqiyyətli sonluq vəd etməyən indiki imperiya müharibələri də cəmiyyətdə aşkar imtina və etiraza keçən məyusluq yaratdı. İmperiya siyasətbazlarına səs verən, əsas vətəndaş və konstitusiya normalarını tapdalayan repressiv qanunvericiliyi dəstəkləyən əksər insanlar imperiya gündəliyindən böyük narazılıqla üz döndərdilər. Bu gün demokratik çoxluq xüsusilə resessiyaları və 20%-ə çatan işsizliyi nəzərə alsaq, ilk sıraya öz sinfi, iqtisadi maraqlarını qoyur. 2008-11-ci illərdəki sonsuz müharibələr və dərinləşən böhran demokratiya və imperializm arasında münaqişəni qızışdırırdı.

 Başqa sözlə, demokratik çoxluq imperiya müharibələrinin aparılmasında maneəyə çevrildi. İraq, Əfqanıstan, Liviya və digər ölkələrə qarşı yönəlmiş aqressiya asan və sürətli qalibiyyətlərə, təbii sərvətlərin və ixracat üçün gəlirli bazarların zəbt olunmasına gətirib çıxarmadı. Yeni iş yerləri yaranmadı, imperiya ölkəsinin muzdlu əməyi heç bir xeyir və üstünlük almadı. Nəhəng hərbi xərclər sosial proqramları və infrastruktur layihələrini sarsıtdı. İşğal olunmuş ölkələrdəki az sayda təhlükəli iş yerləri işsizlər üçün çox da cəlbedici olmadı.

 Əvvəlki müstəmləkə müharibələrindən fərqli olaraq, bu dəfə hətta qarət olunmuş sərvətin az hissəsi də öz imperializmini dəstəkləmək üçün işçiləri satın almağa istifadə olunmadı. İmperiya avantyuralarının dəyəri ağır yük kimi muzdlu işçilərin üzərinə düşdü, onların maaşlarına və həyat standartlarına təsir etdi. Reqressiv vergiqoyma tədricən bütün şovinist böyüklük və üstünlük duyğularını məhv etdi. Bununla yanaşı İmperiya vətəndaşlarında siyasi zərərlik kompleksi yarandı. İnadkar islam müqaviməti və Çinin iqtisadi gücünün artması ilə üzləşən əhalinin böyük hissəsi baş verənlərə tənqidi baxmağa başladı. Vaşinqtonda və Uol-Stritdə “nəyinsə kökündən səhv olduğunun” dərk olunması böyük kütlələri bürüdü. Onların İmperiya alayları qələbəylə Əfqanıstan və İraqda marş edərkən hiss etdikləri ilkin sevinc və axmacasına bayraq yelləmələri acı məğlubiyyət və müflisləşmiş rəhbərlərə qarşı qəzəblə əvəz olundu. Əhalinin 80%-dən çoxu hal-hazırda hər iki partiyanı rədd etməklə Konqresə neqativ yanaşır. Ağ Evə, Pentaqona, Milli təhlükəsizliyə qarşı da münasibət analojidir.

 Onilliklərlə davam edən müharibələr və dörd illik böhrandan sonra kütləvi böhranlar başladı. “Uol Striti işğal et” hərəkatı hərbi-maliyyə elitasının hakimiyyətini total şəkildə inkar edərək imperiya gündəliyini sıxışdırmaqla masaya yeni kartlar qoyur.

 İcraçı hökumət orqanları, xüsusilə polis, məhkəmələr və kəşfiyyat azğın polis özbaşınalığı tədbirlərini daha da çox tətbiq edirlər. On milyonlarla insan Milli təhlükəsizliyin nəzarəti altına düşüb. Polis dövləti milyonlarla faksı, elektron poçt vasitəsilə müraciətləri ələ keçirir, veb-saytların məzmununu izləyir və telefon danışıqlarını dinləyir. İmperiya və demokratiya arasındakı əlaqə dekadent imperiyanın artıq elektoral dəstək və razılığı təmin edə bilmədiyi nöqtədə qırıldı.

 Daha da çox sayda şübhəli terrorist sui-qəsdlər xüsusi xidmət orqanları tərəfindən hazırlanır. Vaşinqtonda Səudiyyə Ərəbistanı səfirinə qarşı İranın sui-qəsd cəhdi, İran körfəzində əhalinin imperiya militarizminə dəstəyinə nail olmaq üçün tələsik yaradılmış ən primitiv və kobud saxtakarlıq oldu. Nüfuzlu, lakin az sayda İsrail tərəfdarları lobbisindən fərqli olaraq, Amerika ictimai rəyi artıq bu cür hiylələrə aldanmır. O, iş yerləri tələb edir və Uol Stritə qarşı etiraz edir.

 İmperializm və demokratiya arasındakı münaqişə artdıqca əvvəllər mövcud olan “konsensus” hissələrə parçalanır. Ağ Ev və Konqres dərin antidemokratik polis dövlətinə arxalanaraq imperializmi seçirlər. Seçicilərin əksəriyyəti öz demokratik hüquqlarının qalıqlarından siyasi quruluşun imperiyadan sosial respublikaya doğru dəyişməsi üçün istifadə edərək hökumətə təzyiq edirlər.

Nəticələr

 Biz iddia edirdik ki, yüksələn imperializm dövründə imperializm və demokratiya bir-birini qarşılıqlı şəkildə dəstəkləyir və tamamlayırdı. Biz göstərdik ki, işğalçı müharibələr qısa müddətli və ucuz olduqda, kapitala gəlir və muzdlu əmək üçün yeni iş yerləri gətirdikdə demokratik çoxluğun geniş dəstəyini alırdılar. Demokratik institutlar, xarici müstəmləkələr satış bazarlarını ucuz sərvətlərlə təmin edəndə və imperiya ölkələrinin həyat səviyyəsini qaldıranda çiçəklənirdilər. İşçilər imperiya partiyalarına səs verirdilər, icraçı və qanunverici hökumət orqanlarını dəstəkləyirdilər, müstəmləkə müharibələri veteranlarını (“bizim əsgərləri”) alqışlayırdılar. Çoxu müstəmləkələrdə könüllü olaraq döyüşməyə gedirdi. İmperiya dövləti, arxasında sadə vətəndaşların geniş dəstəyinə malik olaraq qismən konstitusion təminata “əməl edirdi”. Lakin imperializm və demokratiyanın nigahı “struktur xarakterli” deyil. O, indi bizim müşayiət etdiyimiz kimi ittifaqın hər iki tərəfi arasında dərin və ağrılı qırılma yaradan bir sıra dəyişkən ilkin şərtlərdən asılıdır.

 Uzunmüddətli, uğursuz, bahalı imperiya müharibələri artıq bütöv bir nəslin həyat standartlarını daha da güclü sarsıdır, imperiya başçıları və vətəndaşlar arasında razılığı mümkünsüz edir. Potensial fikir ayrılığının ilk əlamətləri Koreya müharibəsi dövründə, ictimai rəyin soyuq müharibənin və Koreyaya Amerika müdaxiləsinin memarı olan  prezident Trumenə üz döndərməsindən aydın görünürdü. Vyetnam müharibəsi zamanı münaqişə daha da aydın nəzərə çarpan oldu. On milyonlarla çağırış yaşında olan amerikalının həyatını, sağlamlığını və əmin-amanlığınını məhv edən, uzun sürən, məğlub olunmuş müharibəylə üzləşərək milyonlarla vətəndaş və hərbçi müharibənin dayandırılmasını seçdi və imperiya aqressiyasına qarşı çıxdılar. Repressiv hökumət 1970-ci illərin demokratik yüksəlişini yatırmaq üçün hələ də kifayət qədər mütəşəkkil deyildi. Vyetnam müharibəsinin bitməsi demokratik Amerikanın imperiyaya qarşı durmaq və respublikanı dirçəltmək yolunda ən böyük nailiyyəti idi.

 Sonrakı, Panama, Qrenada və Haitiyə olan xırda, sürətli və ucuz müdaxilələr imperializm və demokratiya arasında heç bir münaqişəyə səbəb olmadı. Analoji şəkildə Nikaraqua, Salvador, Qvatemala, Anqola, Mozambik, Əfqanıstan və Balkanlardakı gizli, surroqat müharibələr də heç bir xüsusi müxaliflik doğurmadı, çünki xərclər və imperiya vətəndaşlarının həyatı baxımından çox ucuz başa gəldi, sosial rifahın, gəlirlərin azalması ilə müşayiət edilmədi.

 Əfqanıstan, İraq kimi davam edən qlobal kampaniya müharibələrinin başlanğıcı da bəzi imperiya strateqləri tərəfindən eyni cür qiymətləndirilirdi: cüzi itkilərlə sürətli, bahalı olmayan qələbələr. Pentaqonda yüksək rütbəli bir İsrail tərəfdarı məmur hətta iddia edirdi ki, İraqın işğalı oradan qarət olunmuş neftin hesabına “öz-özünü ödəyən” olacaq.

21-ci yüzilliyin müharibələri ilə hər şey başqa cür oldu: onlar Mərkəzi Amerika və Karib ssenarisiylə deyil, Koreya-Vyetnam ssenarisi ilə getdilər. Olduqca bahalı olan bu müharibələr sürətli qələbə gətirmədilər, ən pisi də odur ki, Koreya və Vyetnamdakı məğlubiyyəti yumşaldan, 1950-60-cı illərin iqtisadi bumundan fərqli olaraq, görünməmiş iqtisadi böhran vaxtı baş verdilər.

 Demokratiya və imperializm arasındakı ziddiyət çox kəskinləşib. Demokratik müxalifət böyüyüb və polis dövləti daha da aşkar və məqsədyönlü olub. İmperializm repressiv orqanların səlahiyyətlərinin artırılması, dekretlərlə idarə etməyə nail olmaq üçün daha çox uydurma daxili və xarici terrorist sui-qəsdlərə arxalanır. Ağ Evin nəsihətləri boş söz olaraq qalır. Əhali öz rəhbərlərinə və onların ixtiyari həbslərə, total izləmələrə və Amerika vətəndaşları ( və hətta onların uşaqları) üzərində məhkəmədən kənar hesablaşmalara bəraət qazandırmaqlarına daha az güvənir.

 Bu gün biz imperiya demokratiyasına immanent şəkildə məxsus olan geniş miqyaslı, uzun müddətli hədələrlə üzləşirik. “Daxili ziddiyətlərə” görə deyil, gec və ya tez imperiya güclərinin özlərini daima antiimperialist və milli-azadlıq hərəkatları ilə mübarizədə əldən saldıqları üçün. İmperiya müharibələri yalnız əksər muzdlu işçilərə ziyanlı təsir göstərməyə başlayanda demokratiya və imperializm arasında qırılma baş verir. Yalnız o zaman demokratik qüvvələr, məqsədi imperiyanı rədd etmək və sosial ədalət üzərində qurulan demokratik respublika yaratmaq olan hərəkatlar formalaşdırmağa qadirdilər.

 Hal-hazırda imperiya strukturlarının bütün siyasi institutlara daxil olaraq, Milli təhlükəsizlik adlı hər yerə yayılmış, nəhəng polis aparatının dəstəyindən istifadə edərək, çox dərin kök salması təhlükəsi var. Ola bilsin ki, imperiya polis dövlətini demokratik respublikaya transformasiya etmək üçün lazım olan kütləvi demokratik üsyanın alovunu yandırmaq üçün böyük hərbi-siyasi sarsıntıya ehtiyac var. Artan təcrid və gücsüzlük duyğusu kənarda hərbi məğlubiyyətlər və evdə dərinləşən iqtisadi böhranla üzləşən hakim rejimə təsir edir. Təhlükə ondan ibarətdir ki, yığılan qorxu və məyusluq Ağ Evi xalqın inamını qazanmaq üçün uydurulmuş bəhanə ilə İrana hücum etməyə məcbur edə bilər. İrana qarşı olan Amerika – İsrail hücumu ümumdünya fəlakətinə gətirəcək. İran qisas ala bilər və bunu edəcək. İran körfəzindəki neft quyularına od vuracaqlar. Həyati əhəmiyyətli dəniz yolları bağlanacaq. Neft və qazın qiyməti göylərə qədər qalxacaq, bu da Asiya, Avropa və Amerika iqtisadiyyatını iflasa uğradacaq. İran qoşunları öz iraqlı müttəfiqləri ilə birgə Bağdaddakı Amerika qarnizonunu bloklayacaq. Əfqanıstan, Pakistan və bütün yerdə qalan islam dünyası silahlanacaq. Amerika qüvvələri təslim olacaq ya da geriyə çəkiləcək. Müharibə bütün Amerika xəzinəsini dağıdacaq. Büdcə defisiti bütünlüklə nəzarətdən çıxacaq.İşsizlik inanılmaz yüksəkliyə qalxacaq. Hadisələrin bu ardıcıllığı kütləvi demokratik hərəkatlar yaradacaq və onunla mübarizədə tənəzzül edən, aqoniyalı İmperiya özü ilə birlikdə bütün bəşəriyyəti də cəhənnəmə dartıb aparacaq…

Tərcümə: Elmira Quliyeva                  (c) SOLFRONT.org

 [Yazı left.ru saytından Solfront.org üçün hazırlanmışdır]

Отношения между империализмом и демократией являлись предметом споров и дискуссий в течение более чем 2500 лет, от древних Афин до Парка Свободы на Манхэттене. Современные критики империализма (и капитализма) утверждают, что империализм не совместим с демократией, приводя в пример растущий аппарат полицейского государства, сопровождающий колониальные войны, и его меры  – от клинтоновских антитеррористических законов и бушевского «Патриотического акта» до обамовских приказов о внесудебных расправах над американскими гражданами, проживающими заграницей.

В прошлом, однако, многие теоретики империализма самых разных политических взглядов и убеждений – от Вебера и до Ленина – полагали, что империализм объединяет страны, сглаживает классовые различия и создает прослойку привилегированных рабочих, которые его активно поддерживают и голосуют за имперские партии. Историческое, сравнительное исследование условий, при которых империализм способствует укреплению демократических институтов или, наоборот, их ослабляет, могло бы пролить свет на перспективы и трудности, стоящие перед демократическими движениями, разворачивающимися сегодня по всему миру.

19-й век

В 19-м веке евро-американская империя покрыла весь мир. Параллельно с расширением империи крепли и расширялись демократические институты: избирательное право распространилось на рабочий класс, появились конкурирующие между собой партии, возникло социальное законодательство, и пролетариат обзавелся собственным политическим представительством.

Являлся ли одновременный рост демократии и национализма «ложной корреляцией», за которой стояли различные и противоречащие друг другу движущие силы, одна из которых поддерживала заморскую экспансию, а другая содействовала развитию демократической политики? На самом деле следует говорить о наличии общего знаменателя  между проимпериалистической и демократической политикой, а не просто о сходстве элит.

На протяжении 19-го, и особенно в 20-м веке значительные сектора лейбористских и социал-демократических партий, а также множество известных левых и революционных социалистов, в тот или иной момент поддерживали как требования рабочих, так и имперскую экспансию. Ни кто иной как Карл Маркс в своих ранних журналистских работах для «Нью-Йорк Геральд Трибьюн» критически поддерживал британское завоевание Индии, подчеркивая его «модернизирующую силу», ломающую феодальные барьеры. В то же самое время Маркс поддерживал (критически) европейские революции 1848 года.

Правящие классы – движущая сила империализма – разделились: одни рассматривали демократические реформы, «гражданство», в качестве средства привлечения массовой поддержки для имперских войн; другие опасались, что демократические реформы подстегнут социальные требования и подорвут способность элит управлять и аккумулировать капитал. Те и другие были правы: вместе с возраставшим участием масс в политике возник и ядовитый современный национализм, подпитывавший имперское строительство. Одновременно массы, получившие доступ к демократическим правам, начали создавать классовые организации, несшие прямую угрозу существующей власти. Внутри правящих классов демократические институты рассматривались как арена для мирного разрешения конфликтов между соперничающими элитными группировками. Однако с той поры, как они приняли массовый характер, их стали воспринимать как политическую угрозу.

Имперские и классовые партии боролись за голоса городских рабочих и сельской бедноты, едва получивших избирательные права. Классовые и имперские пристрастия нередко «сосуществовали» внутри одной и той же личности. Вопрос о том, какое из двух начал – имперское или классовое – возобладает, решался в зависимости от успехов или неудач больших политических проектов.

Иными словами, в тех случаях, когда имперская экспансия шла успешно, когда завоевания проходили относительно легко, принося обильные и сочные плоды в виде колоний (особенно сеттлерских колоний), тогда демократические рабочие приветствовали Империю. Ведь империализм расширял торговлю, благотворно влиял на экспорт и удешевлял импорт, в то же время, защищая местные рынки и местных производителей. Это, в свою очередь, вело к увеличению занятости и росту зарплат для существенной части имперского пролетариата. Поэтому лейбористские и социал-демократические партии и профсоюзы не только не выступали против империализма, но и активно поддерживали его.

И напротив, если имперские войны превращались в кровопролитные и дорогостоящие конфликты, то рабочий класс быстро менял шовинистический энтузиазм на разочарование и уходил в оппозицию. Демократические требования «долой войну!» приводили к забастовкам и протестам против неравных жертв на алтарь Империи. Демократические и антиимпериалистические настроения сливались воедино.

Конфликт между демократией и империализмом становился наиболее открытым и очевидным в случае военного поражения и оккупации имперской страны. Поражение Франции во франко-германской войне 1870-71 годов и поражение Германии в первой мировой войне вызвали массовые социал-демократические восстания (Парижская коммуна 1871 года и германская революция 1918 года), которые были направлены против милитаризма, господства правящих классов и всей системы капиталистического империализма.

Споры об империализме и демократии. «История снизу»

Историки, в особенности исповедующие модную концепцию «истории снизу», с одной стороны преувеличивали борьбу рабочего класса и его приверженность демократическим ценностям, а с другой стороны недооценивали глубину и продолжительность взаимной поддержки различных слоев капиталистического общества и её роль в успешной имперской экспансии. Утверждения о «неотъемлемой» и «инстинктивной» классовой солидарности опровергаются активной ролью рабочих в имперских завоеваниях, об их участии в качестве солдат, заморских поселенцев-сеттлеров, моряков торгового флота и надсмотрщиков. Среди английских, французских и, позднее, американских рабочих, было огромное количество горячих сторонников империализма.

Можно сделать вывод о зависимости соотношения между демократическим и имперским сознанием рабочих от практических, материальных результатов империалистической политики и демократической борьбы.

Рабочие и империализм

 Имперское строительство требует от рабочих производить больше за меньшие деньги, дабы экспортировать и прибыльно инвестировать в колонии. Это ведет к конфликту между трудом и капиталом, особенно в начальной фазе имперской экспансии. После того, как имперские правители консолидируют свой контроль над колониями, они усиливают эксплуатацию рынков, труда и ресурсов. Имперский экспорт уничтожает местных конкурентов. Прибыли растут, зарплаты растут, и рабочие от первоначальной оппозиции к империализму сдвигаются к требованиям большей доли в прибылях от экспорта. Рабочие и профсоюзные лидеры одобряли политику «имперских преференций», которая защищала местную промышленность от конкуренции и давала ей монопольный контроль над колониальными рынками. Они поступали так, потому что имперская политика защищала их рабочие места и поднимала их уровень жизни.

Рабочие, активно участвовавшие в классовой борьбе, попавшие в черные списки или в тюрьму, добровольно переезжали или насильно высылались в колонии. Поселившись там, они получали привилегированный доступ к хорошо оплачиваемым рабочим местам и, обладая статусом заморских квалифицированных работников, быстро выдвигались на руководящие должности. Оказавшись в колониях, активные, склонные к борьбе рабочие превращались в имперских пособников и коллаборационистов. Многие из них призывали своих коллег, родственников и друзей присоединиться к ним и пополнить ряды преуспевающих сеттлеров или контрактников. «Одомашнивание» рабочих и примирение демократических и империалистических настроений было причиной и следствием успешного империализма.

Лояльность Империи: не хлебом единым

Хотя материальная выгода, которую получали рабочие от «успешного империализма», была решающим фактором, обуславливающим рост их имперского сознания, не менее важной являлась эмоционально-духовная подпитка, «символическое удовлетворение», чувство сопричастности «ведущей стране мира», Империи, над которой «никогда не заходит солнце». Почти невозможно отыскать имперскую державу, рабочие которой массово выражали бы «солидарность» с эксплуатируемыми шахтерами, работниками плантаций или изгнанными со своих земель крестьянами и мелкими землевладельцами в «колониях». Чем сильнее хватка колониальной державы, тем шире «колониальные возможности», тем глубже колониальное проникновение, тем крепче чувство имперского превосходства среди имперских рабочих. Не удивительно, что британские рабочие, профсоюзы и Лейбористская партия никак не противились варварским опиумным войнам против Китая, организованным Империей геноцидному голоду в Ирландии в 19-м веке и в Индии в 20-м веке. Подобным образом, французские рабочие партии – особенно социалисты – оказались на переднем крае колониальных войн в Индокитае и Алжире, которые, в конце концов, привели к их поражению и внутренней дезинтеграции. В том же ключе, Американская федерация труда (AFL) и миллионы «простых рабочих» поддерживали колониальные войны США против Кубы и Филиппин, вторжения в страны Карибского бассейна и Центральной Америки. Лишь незначительное меньшинство радикальных рабочих протестовало против этих войн. Частичный поворот сил труда против американских колониальных войн произошел во время агрессий США в Корее, Вьетнаме и Афганистане. И он являлся результатом высоких потерь и огромной экономической цены, при отсутствии на горизонте даже слабых признаков победы. Необходимо добавить, что американские рабочие, даже выступая против имперских войн, не выражали никакой солидарности с национально-освободительными и рабочими движениями в колониальных странах.

Империализм и «истинные демократы»

Утверждать, как это делают некоторые левые, что империализм не совместим с «истинной демократией», значит отрицать существование в последние 150 лет свободных выборов, состязания политических партий и гражданских прав, хоть и существенно урезанных, особенно в последнее десятилетие. На самом деле имперская экспансия прямо вытекала из гражданских «обязательств» защищать демократические институты, которые позволяли имперским руководителям оправдывать свои действия активной внутренней поддержкой, или хотя бы пассивным согласием народа с кровавыми, геноцидными колониальными войнами.

Если демократия никогда не была препятствием на пути империализма, и даже, при определенных обстоятельствах, ему способствовала, тогда при каких условиях рабочие и общегражданские движения выступали против имперских войн? Другими словами: как работает система, когда демократические институты перестают функционировать в качестве двигателя имперской политики?

От имперской демократии к имперскому полицейскому государству

Последнее десятилетие преподало нам важные уроки в том, что касается связи между империализмом и демократией в Соединенных Штатах.

Начиная с противоречивых политических обстоятельств вокруг известных «террористов», въехавших в США и угнавших самолеты 11 сентября 2001 года, американское правительство развязало две большие колониальные войны и множество «маленьких», «секретных» операций в воздухе и на суше – в Сомали, Йемене, Пакистане, Ливии и других странах. «Глобальная война с террором», начатая режимом Буша и его никем не избранными высокопоставленными милитаристами, чиновниками-сионистами, в тесном сотрудничестве с НАТО, была поддержана демократически избранным Конгрессом. Т.е. можно сказать, что подавляющее большинство электората, обработанного колоссальной пропагандисткой кампанией, запуганного и одураченного наглой ложью СМИ, поддержало «войну с террором».

Учитывая беспрецедентный размах глобальной войны с терроризмом, громадное увеличение военных расходов и ужесточение внутреннего репрессивного аппарата (Национальной безопасности), можно говорить о возникновении нового централизованного полицейского государства, которое, по сути, подменило собой существующие демократические институты и гражданские права.

Имперская политика из стадии начальных военных успехов перешла к крайне проблематичной, продолжительной оккупации. Это привело к росту сопротивления, быстрому увеличению госрасходов, углубляющемуся фискальному кризису, упадку социального государства и подъему политической оппозиции.

Как и в прошлом, нынешние имперские войны – продолжительные, дорогостоящие и не сулящие в обозримом будущем благополучного исхода – вызвали в обществе глубокое разочарование, переходящее в открытое неприятие и протест. Доходы и зарплаты большинства людей, голосовавших за имперских политиканов и поддерживавших репрессивное законодательство, поправшее основные гражданские и конституционные нормы, с негодованием отвернулось от имперской повестки дня. Сегодня демократическое большинство ставит во главу угла свои классовые, экономические интересы, особенно в свете продолжающейся рецессии и безработицы, достигшей 20%. В 2008-11 годах бесконечные войны и углубляющийся кризис катализировали конфликт между демократией и империализмом.

Иными словами, демократическое большинство стало препятствием для ведения имперских войн. Имперские агрессии в Ираке, Афганистане, Ливии и т.д. и т.п. не привели к легким и быстрым победам, к захвату природных ресурсов и прибыльных рынков для экспорта. Новые рабочие места не были созданы, наемный труд имперской страны не получил никаких выгод и привилегий. Огромные военные расходы подорвали социальные программы и инфраструктурные проекты. Небольшое число опасных рабочих мест в оккупированных странах оказались малопривлекательными для безработных.

В отличие от предыдущих колониальных войн, на этот раз даже малая толика награбленного богатства не была использована на то, чтобы купить поддержку рабочими собственного империализма. Стоимость имперских авантюр легла тяжким бременем на плечи наемных работников, ударила по их зарплатам и жизненным стандартам. Регрессивное налогообложение постепенно уничтожило всякое чувство шовинистического величия и превосходства. Более того, у граждан Империи развился комплекс политической ущербности. Столкнувшись с упорным исламским сопротивлением и ростом экономической мощи Китая, большинство населения стало критически смотреть на происходящее. Осознание того, что «что-то в корне не верно» в Вашингтоне и на Уолл-стрит, овладело широкими массами. Первоначальное ликование и идиотское размахивание флагами, пока имперские полки победоносно маршировали в Афганистане и Ираке, сменилось горьким пораженчеством и гневом, направленным на обанкротившихся руководителей. Более 80% населения в настоящее время негативно относится к Конгрессу, отвергая обе партии. Аналогичное отношение и к Белому дому, Пентагону, к Национальной безопасности.

Спустя десятилетие войн и четырехлетие экономического кризиса, возникли массовые протесты. Движение «Оккупируй Уолл-стрит» выкладывает на стол новые карты, вытесняя имперскую повестку дня тотальным отрицанием власти военно-финансовой элиты.

Исполнительная власть, в особенности суды, разведка и полиция все больше и больше применяют  меры разнузданного полицейского произвола. Десятки миллионов оказались под наблюдением Национальной безопасности. Полицейское государство перехватывает миллиарды факсов, посланий по электронной почте, отслеживает содержание веб-сайтов и прослушивает телефонные разговоры. Связь между империализмом и демократией порвалась в той точке, в которой упадочная империя уже не могла более обеспечить электоральную поддержку и согласие.

Все большее число сомнительных террористических заговоров фабрикуется спецслужбами. Иранская попытка покушения на саудовского посла в Вашингтоне оказалась самой примитивной и грубой фальшивкой, состряпанной впопыхах для того, чтобы добиться поддержки населением имперского милитаризма в Персидском заливе. Кроме влиятельного, но малочисленного произраильского лобби, американское общественное мнение уже не покупается на подобные уловки. Оно требует рабочих мест и протестует против Уолл-стрит.

В то время как конфликт между империализмом и демократией накаляется, существовавший прежде «консенсус» распадается на куски. Белый дом и Конгресс выбирают империализм, опираясь на глубоко антидемократическое полицейское государство. Большинство избирателей давит на власти, используя остатки своих демократических прав для замены политического строя с империи на социальную республику.

Выводы

Мы утверждали, что империя и демократия взаимно дополняли и поддерживали друг друга во времена восходящего империализма. Мы показали, что когда завоевательные войны были короткими и не дорогостоящими, когда они приносили прибыли капиталу и новые рабочие места наемному труду, тогда они пользовались широкой поддержкой демократического большинства. Демократические институты процветали тогда, когда заморские колонии обеспечивали рынки сбыта, дешевые ресурсы и поднимали жизненный уровень населения имперских стран. Рабочие голосовали за имперские партии, поддерживали исполнительную и законодательную власть и аплодировали  ветеранам колониальных войн («наши солдаты»). Многие добровольно шли воевать в колониях. Имея за спиной широкую поддержку простых граждан, имперское государство более-менее «соблюдало» конституционные гарантии. Однако брачный союз демократии с империализмом не является «структурным». Он обусловлен рядом изменчивых условий и предпосылок, которые могут вызвать глубокий и болезненный разрыв между обеими сторонами союза – то, что мы наблюдаем сегодня.

Длительные, неудачные, дорогостоящие имперские войны все сильнее подрывают жизненные стандарты вот уже целого поколения и делают невозможным согласие между имперскими правителями и гражданами. Первые признаки потенциальных разногласий были заметны в период корейской войны, когда общественное мнение повернулось против президента Трумэна, архитектора Холодной войны и американского вторжения в Корею. Ещё более зримым конфликт стал во время вьетнамской войны. Столкнувшись с продолжительной, проигранной войной, погубившей жизни, здоровье и благополучие десятков миллионов американцев призывного возраста, миллионы гражданских и военных выбрали прекращение войны и выступили против имперских агрессий. Репрессивное государство все ещё было недостаточно организованным, чтобы подавить демократический подъем 1970-х. Окончание вьетнамской войны стало высшим достижением демократической Америки в её стремлении противостоять империи и возродить республику.

Последующие маленькие, быстрые и дешевые интервенции в Панаме, Гренаде и на Гаити не привели ни к каким конфликтам между империализмом и демократией. Аналогичным образом, скрытые, суррогатные войны в Никарагуа, Сальвадоре, Гватемале, Анголе, Мозамбике, Афганистане и на Балканах не вызвали сколь-нибудь существенной оппозиции, так как обошлись крайне дешево в плане расходов и жизней имперских граждан и не сопровождались урезаниями социальных благ и доходов.

Начала текущих войн в Афганистане, Ираке и т.п. глобальных кампаний рассматривались некоторыми имперскими стратегами в том же ключе: быстрые, не дорогостоящие победы с незначительными потерями. Один высокопоставленный произраильский чиновник в Пентагоне даже утверждал, что оккупация Ирака будет «самоокупаемой» – за счет награбленной там нефти.

С войнами 21-го столетия всё вышло не так: они пошли по корейско-вьетнамскому сценарию, а не по центрально-американскому и карибскому. Безумно дорогие, эти войны не принесли быстрых побед и, что хуже всего, случились во время беспрецедентного экономического кризиса, в отличие от экономического бума 1950-60-х, смягчившего поражения в Корее и во Вьетнаме.

Противоречия между империализмом и демократией крайне обострились. Демократическая оппозиция выросла, и полицейское государство стало куда более явным и целенаправленным. Империализм все больше опирается на сфабрикованные террористические заговоры, внешние и внутренние, чтобы добиться увеличения полномочий репрессивных органов и править с помощью декретов. Увещевания Белого дома остаются пустым звуком. Население все меньше и меньше доверяет своим руководителям и их оправданиям произвольных арестов, тотальной слежки и внесудебных расправ с американскими гражданами (и даже над их детьми).

Сегодня мы стакиваемся с долгосрочными, широкомасштабными угрозами, имманентно присущими имперским демократиям. Не из-за «внутренних противоречий», но из-за того, что рано или поздно имперские державы истощают себя в затяжной борьбе с антиимпериалистическими и национально-освободительными движениями. Только когда имперские войны начинают оказывать пагубное воздействие на большинство наемных работников, происходит разрыв между демократией и империализмом. Тогда, и только тогда демократические силы способны образовать движение, целью которого является создание демократической республики, отвергающей империю и основанной на социальной справедливости.

В настоящее время существует опасность того, что имперские структуры укоренились слишком глубоко, проникнув во все политически институты, пользуясь поддержкой огромного, всепроникающего полицейского аппарата, под названием Национальная безопасность. Возможно, потребуется мощное военно-политическое потрясение, чтобы зажечь пламя массового демократического восстания, необходимого для трансформации имперского полицейского государства в демократическую республику. Растущее чувство изоляции и бессилия влияет на правящий режим, сталкивающийся с военными поражениями за рубежом и углубляющимся экономическим кризисом дома. Опасность состоит в том, что накапливающиеся страхи и разочарования могут заставить Белый дом попытаться вернуть себе народное доверие, атаковав Иран под выдуманным предлогом. Американо-израильское нападение на Иран приведет к всемирной катастрофе. Иран может отомстить, и он будет мстить. Запылают нефтяные скважины Персидского залива. Жизненно важные морские пути будут заблокированы. Цены на нефть и газ подскочат до небес, что вызовет крах азиатской, европейской и американской экономики. Иранские войска вместе с их иракскими союзниками блокируют американский гарнизон в Багдаде. Афганистан, Пакистан и весь остальной исламский мир возьмутся за оружие. Американские силы будут сдаваться или отступать. Война разрушит американское казначейство. Дефицит бюджета окончательно выйдет из-под контроля. Безработица достигнет заоблачных высот. Такая последовательность событий вызовет массовое демократическое движение и, в борьбе с ним, распадающаяся, агонизирующая Империя потащит за собой в ад все человечество…

Оригинал статьи 


Oxşar yazılar:

Baxış sayı:17969